Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
15 Ијун 2019

Ән јахшы әмәл, ән јахшы азугә вә ән үстүн кәс

Бисмилләһир-Раһмәнир-Раһим!

Мүбарәк бир ајы – Илаһи зијафәт ајы олан Рамазан ајыны ҝеридә гојдуг. Сөзсүз ки, бу ајда чохсајлы хәталарымыз, сәһвләримиз, чатышмазлыгларымыз олду. Һәрә ҝүҹү чатан гәдәр, тутуму јетдији гәдәр, диггәт вә тәвәҹҹө һалында, гәфләтдән ајылмыш олдуғу һалда бу ајдан өз бәһрәсини ҝөтүрдү.

Амма, бу ајын ән бөјүк дәрси, ән бөјүк имканы – тәгвалы инсан јетишдирмәк, тәгвалы һала ҝәлмәмиз үчүн имканлар јаратмаг олду.

Рамазан ајынын јалныз бир әсас һәдәфи вар иди – бизләрә тәгвалы олмағы өјрәтмәк. Тәәссүфләр олсун ки, нә мәктәб, нә бағча, нә университет, нә телеканаллар, нә дә башга васитәләр бунунла бағлы инсанлара билҝи вермир

Биз дүнјаја ҝөз ачырыг вә ағлымыз, шүурумуз инкишаф едән андан, сечимли варлыг олан андан, писи јахшыдан ајырд етдијимиз андан бизим тәгвалы инсан олуб-олмамаг сечимимиз вар. Бизим тәгвалы олуб-олмамағымыз өзүмүздән, өзүмүзүн ичәрисиндә олан аб-һавадан вә бу аб-һавадан ирәли ҝәлән давранышларымыздан асылыдыр.

Тәгва бизи ики нәтиҹәјә чатдырар

Рәббимиз Гурани-Кәримдә он једди дәфә “тәгва” сөзүндән истифадә едиб. Ики јүз дәфәјә јахын да бу сөзлә јахын көкләрә малик сөзләрдән истифадә олунуб.

Тәгва – инсанын ичәрисиндә олан бир мәнәви һал, мәнәви иммунитет, мәнәви руһ јүксәклији, мүтәали аб-һавадыр ки, бир тәрәфдән Аллаһа ешгдән, севҝидән, мәһәббәтдән, бағлантыдан јоғрулуб, диҝәр тәрәфдән Илаһи хофун бәрәкәтиндән әрсәјә ҝәлиб.

Әҝәр бизим ичәримиздә бу һал мөвҹуд олса, ојаг олса, дири олса – ики ҝөзәл нәтиҹә мејдана чыхар. Бир тәрәфдән бизләр Аллаһын разы олдуғу, бәјәндији, әмр етдији итаәтә тәрәф һәрәкәт едәрик. Бу али әһвал бизи зөвглә, бөјүк мәнәви ләззәтлә Аллаһа итаәтә тәрәф јөнәлдәр.

Икинҹи тәрәфдән бу мүтәали руһијјә бизи бүтүн мәнфиликләрдән, чатышмазлыглардан, хәталардан узаглашмаға јөнәлдәр. Илаһи тәгванын бу ики практики әһәмијјәти вар. Биз бир тәрәфдән Аллаһа тәрәф јөнәлмиш олараг, икинҹи тәрәфдән бүтүн Аллаһдан узаг салан мөвзулардан чәкинмиш оларыг.

Аллаһ јалныз тәгвалылардан гәбул едир

Гурани-Кәримдә мүхтәлиф јерләрдә, мүхтәлиф ајәләрдә бизләрә бунунла бағлы төвсијәләр вар. Рәббимиз “Маидә” сурәсинин 27-ҹи ајәсиндә бизләрә тәгва барәдә чох ибрәтли бир чатдырыш едир. Ајәдә бујурулур: “Адәмин ики оғлунун (Һабил илә Габилин) гурбанлыг заманы олмуш әһвалатыны һәгиги вә дүзҝүн шәкилдә онлара оху (Һабил дәвә кәсди, Габил исә бир аз буғда ҝәтирди). Беләликлә бириндән гәбул олунду вә диҝәриндән гәбул олунмады. (Габил) деди: «Сәни мүтләг өлдүрәҹәјәм». (Һабил) деди: «Һәгигәтән, Аллаһ јалныз тәгвалылардан гәбул едир”.

Ики пејғәмбәр (ә) өвлады – Һәзрәт Адәмин (ә) өвладлары – икиси дә Аллаһын дәрҝаһына, һәрә өз габилијјәтинә, тутумуна, мәнәви әһвал-руһијјәсинә ҝөрә ики шеј тәгдим едирләр. Бири гәбул олунур, бири гәбул олунмур. Рәббимиз ајәдә бу һекајәни бизә чатдырыр. Буну бизләрә хатырладандан сонра, Рәббимиз кимдән гәбул етдијини чатдырыр. Бунларын һәр икиси пејғәмбәр (ә) өвладыдыр. Амма, гәбул етмә мөвзусу фәргләнир. Демәли, пејғәмбәр (ә) өвлады олмаг инсанын һәлә һеч бир мәсәләсини һәлл етмир.

Икинҹи мәсәлә будур ки, икиси дә нә исә тәгдим едир. Јалныз тәгдим етмә, јалныз нәјисә етмә дә мәсәләни һәлл етмир. Нәјә ҝөрә тәгдим едир, неҹә тәгдим едир, нәјиндән тәгдим едир – мүһүм оланы будур. Бири Илаһи тәгва илә ән јахшысыны тәгдим етди, бири исә бөјүк чәтинликлә ән писини тәгдим етди. Она ҝөрә дә бириндән гәбул олунду, о бириндән гәбул олунмады.

Гардашы дејәндә ки, сәни өлдүрәҹәјәм, сәни ҹәзаландыраҹағам, Һабил она дејир ки, мәни дејил, өзүнү ҹәзаландыр, чүнки, Аллаһ тәгвалылардан гәбул едир. Сән әмәли тәгвасыз етдијин үчүн сәндән гәбул олунмады.

Белә дејилди ки, бириндән гәбул олунаҹагды, бириндән јох. Әҝәр һәр икиси тәгва илә етсәјди, һәр икисиндән гәбул олунарды. Ајәдә ејни заманда бу һекајәни һагг олараг чатдырмаға чағырыш едилир. Бу, она ишарәдир ки, Төвратда бу мөвзу тәһриф олунуб. Мөвзунун маһијјәти будур ки, ики пејғәмбәр (ә) өвладынын бири тәгва үзәриндән Аллаһа ән јахшысындан тәгдим едир, бири тәгва илә јох, елә-белә едир. Ким ки, тәгва илә әмәл едир, Аллаһ ондан гәбул едир.

Әмәлин гәбул олмасы ону тәгдим едәнин кимлији вә нә тәгдим етмәси илә дејил

Ајәдән чыхан тәфсири нөгтәләрдән бири будур ки, бир әмәлин гәбул олунуб-олунмамасы о әмәлин нәјә ҝөрә, һансы сәбәбә едилмәси илә әлагәлидир, нијјәти илә, мотивасијасы илә бағлыдыр. Әмәлин гәбул олунмасынын сәбәби будур ки, Аллаһ тәгва илә едәнләрдән гәбул едир. Әҝәр бир әмәлин гајәсиндә, нијјәтиндә тәгвалылыг дајанырса, Аллаһ Тәала о әмәли бизләрдән гәбул едир. Хејир ишләр, инфаг, сәдәгә, намаз, оруҹ, јахшылыг – бүтүн әмәлләр јалныз тәгва илә едиләркән гәбул олунур.

Әмәлин гәбул олма сәбәби онлары едәнләрин шәхсијјәти илә, онларын ҝөрдүјү ишлә дә әлагәдар дејил. Онларын һәр икиси пејғәмбәр (ә) өвлады иди. Һәр биринин дә ҝөрдүјү иш фәргли олмасына ҝөрә дә, гәбул олунуб-олунмамасыны бу, мүәјјәнләшдирмирди. Әмәлин гәбул олмасы шәхсин мәшғул олдуғу ишлә, онун нә тәгдим етмәси илә бирбаша бағлы дејил – сөһбәт, әлбәттә ки, һалал ишләрдән ҝедир. Јалныз тәгва илә тәгдим етмәк әмәлин гәбул олунмасына сәбәб олур.

Бу ајәдән баша дүшүлүр ки, Аллаһ Тәаланын дәрҝаһында инсанлар арасында ајры-сечкилик јохдур. Бу ики шәхсә гаршы өнҹәдән формалашмыш бахыш, мүәјјәнләшдирилмиш јанашма олмајыб. Фактики давраныша ҝөрә инсанларла давранылыр вә јалныз тәгвалылардан гәбул едилир.

Ән јахшы азугә – тәгвадыр

Диҝәр бир ајәдә - “Бәгәрә” сурәсинин 197-ҹи ајәсиндә дә Рәббимиз тәгва илә бағлы инҹә бир мәгама ишарә едир. Ајәдә бујурулур: “Һәҹҹ(ин заманы) мүәјјән олунмуш ајлардыр (Шәввал, Зилгәдә вә Зилһиҹҹә ајлары). Буна ҝөрә дә, бу ајларда (еһрам бағламагла) Һәҹҹи (өзүнә) ваҹиб едән кәс (билмәлидир ки): Һәҹҹдә (һәҹҹ еһрамында олан заман) сөјүш сөјмәк, гадынларла јахынлыг, ҝүнаһ вә мүбаһисә етмәк (иҹазәси) јохдур. Аллаһ етдијиниз һәр бир јахшы иши билир. Өзүнүз үчүн азугә ҝөтүрүн ки, ән јахшы азугә тәгвадыр. Мәндән горхун, еј ағыл саһибләри!”.

Диггәт етдикдә ҝөрүрүк ки, ајәдә һәҹҹин тәфәррүатлары ачыгланыр, һәҹҹ бир сәфәр олараг тәгдим олунур. Һәр кәс билир ки, сәфәрә чыхаркән инсанын һазырлыглары олмалыдыр. Һәр сәфәр үчүн, хүсусән дә һәҹҹ сәфәри үчүн дә јола азугә ҝөтүрүлмәлидир. Рәббимиз ајәдә бизләрә сәфәр үчүн јола ҝөтүрүләҹәк ән јахшы азугәнин тәгва олмасыны чатдырыр. Ән ҝөзәл азугә - тәгвадыр, тәгвадан даһа јахшы азугә јохдур.

Аллаһ Тәала бизләрә бәјан едир ки, јола чыхмышыг, јолчујуг, јола азугә лазымдыр вә ән јахшы азугә – тәгвадыр. Неҹә ки, бир инсан јола чыхаркән бахыр ки, ҹибиндә пулу олсун, минијиндә јанаҹаг олсун, јол үчүн ҹүрбәҹүр һазырлыглары олсун – еләҹә дә Аллаһа тәрәф ҝедән јола чыхан инсан үчүн ән ҝөзәл азугә – тәгвадыр. Тәгва һәм бу дүнјада бизим әлимиздән тутаҹаг, һәм дә ахирәтдә. Бундан даһа јахшысы јохдур. Јахшы һалымызда да, чәтин һалымызда да, имканлы вахтымызда да, касыб вахтымызда да, сағламлығымызда да, хәстәлијимиздә дә, ҹаванлығымызда да, јашлылығымызда да бундан јахшысы јохдур. Бүтүн заманларымызын, вәзијјәт вә имканларымызын универсал ачары – тәгвадыр.

Ән үстүн шәхс – тәгвалы оландыр

Аллаһ Тәала “Һүҹурат” сурәсинин 13-ҹү ајәсиндә бујурур: “Еј инсанлар! Шүбһәсиз, Биз сизин һамынызы бир киши вә гадындан (Адәм илә Һәввадан) јаратдыг (вә ја сизин һәр биринизи бир ата вә анадан јаратдыг) вә сизи бир-биринизи таныјасыныз дејә, бөјүк вә кичик гәбиләләр етдик. (Одур ки, сизин аранызда ирги үстүнлүк јохдур). Һәгигәтән, сизин Аллаһ јанында ән һөрмәтлиниз – сизин ән пәһизкарыныздыр. Һәгигәтән, Аллаһ чох билән вә хәбәрдардыр”.

Ајәдә Аллаһ Тәала инсанларын јаранмасы илә бағлы чатдырышлар едир, бир киши вә гадындан јаранмасына тохунур, мүхтәлиф гәбиләләрдән, мүхтәлиф тајфалардан олмасына ишарә едир, бир-бириләрини танымалары, ајырд етмәләри үчүн олан мөвзулары чатдырыр. Бундан сонра әсас чалара ишарә едир. Рәббимиз бәјан едир ки, һәгигәтән сизин Аллаһ јанындан ән үстүнүнүз, ән алиниз, ән јахшыныз – ән тәгвалыныздыр.

Аллаһ гатында инсанын јалныз өзүнүн газандығы дәјәрли ола биләр

Ајәдән баша дүшүлүр ки, бир шејләр вар ки, биздәндир, бир шејләр вар ки, биздән дејил. Јаранмаг бизим ихтијарымызда олан мөвзу дејил. Рәббими бизи јарада да биләрди, јаратмаја да биләрди. Јарадыланда да, неҹә јаранмаг, һансы нәсилдән олмаг бизим ирадәви наилијјәтимиз дејил. Киши јаранмаг, гадын јаранмаг, һансы иргдән олмаг, һансы ҝөркәмдә олмаг да инсанын наилијјәти дејил. Она ҝөрә дә, бунлар Аллаһ гатында үстүнлүк амили ола билмәз.

Јарадылышда киши вә гадын, ағдәрили, гарадәрили бәрабәрдир, бүтүн гәбиләләр, тајфалар, милләтләр бәрабәрдир. Чүнки, бу бизим наилијјәтимиз дејил, Аллаһ лүтф едиб јарадыб.

Аллаһ гатында дәјәрли ола билән, гәбул олуна биләҹәк әсас – тәгвадыр. Чүнки, тәгва – ирадәнин мәһсулудур. Она ҝөрә Аллаһ Тәала бујурур ки, Аллаһ гатында ән үстүнүнүз – ән тәгвалыныздыр. Она биләр ки, диҝәринин јанында үстүнлүк пула ҝөрә, рәнҝә ҝөрә, тајфаја ҝөрә, киши вә ја гадын олмаға, башга амилләрә ҝөрәдир, амма Аллаһ гатында үстүнлүк о шејә ҝөрәдир ки, инсан онун әрсәјә ҝәлмәсиндә, газанылмасында иштирак едиб. Она ҝөрә дә, инсанын өзүндән асылы олмајан һеч бир шеј Аллаһ гатында ону үстүн едә билмәз.

Инсанын заһири фәргләринин, рәнҝ фәргләринин, инсанын өзүндән асылы олмајан фәргләринин инсанын үстүнлүјү бахымындан һеч бир дәјәри јохдур. Бунлар һамысы Аллаһын һикмәти әсасында фәргли јарадылышлардыр ки, инсанлар бир-бирини сечә билсинләр, ајыра билсинләр. Инсанларын бир-бириндән үстүнлүјү өзүндән асылы олмајан мејарлара ҝөрә ола билмәз. О шејләри ки, инсан әлдә едир вә газаныр, үстүнлүк онларла ола биләр вә бунларын ичәрисиндә Аллаһ гатында кечәрли олан – јалныз тәгвадыр.

Инсанын үстүнлүјә ҹан атмасы онун фитрәтиндәдир. Аллаһ о үстүнлүјү тәмин етмәк үчүн тәгваны тәгдим едиб. Әҝәр инкишаф етмәк истәјирсәнсә, тәкамүл етмәк истәјирсәнсә, тәгва илә ет. Галан бүтүн васитәләр мүвәггәтидир вә бурада галаҹаг. Башга бүтүн мејарларла олан инкишафлар һамысы мүвәггәтидир вә бу дүнја илә мәһдудлашыр, һамысы кечиҹидир вә бәзән һәтта буранын өзүндә ола-ола әлдән чыхаҹаг. Әбәди һәјат үчүн кечәрли олан јеҝанә дәјәр – тәгвадыр.

Аллаһым, бизләрә тәгвалы һала јијәләнмәни нәсиб ет!

Аллаһым, бизләрин дүнја вә ахирәтдә азугәмизи тәгва гәрар вер!

Аллаһым, бизи гәфләтдән ајылт вә бүтүн сечимләримизи тәгва үзәриндә етмәји нәсиб ет! Амин!


4258 дәфә бахылыб
در حال ارسال اطلاعات...