Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
31 Август 2014

Елм һәдисләрдә

Ислам дини һәм ҹәмијјәтә, һәм дә тәк-тәк инсанлара, шәриәтә аид бәзи мәсәләләрдә заман, мәкан вә ҹинс бахымындан мәһдудијјәтләр тәјин етмишдир. Лакин јеҝанә саһә елмдир ки, Ислам дини она һеч бир һәдд гојмамыш вә елмә даһа ҝениш јер вермишдир. Дејиләнләри изаһ етмәк истәрдик:
Заман бахымындан: Билирик ки, заман ҹәһәтиндән оғлан 15, гыз исә 9 јашына чатаркән “намаз” гылмаг вә с. ибадәтләр онлара ваҹиб олур. Јәни, бу јашдан габаг ибадәт етмәк ваҹиб дејил вә шәхсин өз ихтијарындадыр. Демәли, намаз мәсәләсиндә Аллаһ-тәала инсана заман ҹәһәтиндән мәһдудијјәт гојмушдур. Лакин, елм ҹәһәтиндән исә Аллаһ-тәала инсана һеч бир һәдд гојмамышдыр. Неҹә ки, Әзиз Пејғәмбәримиз (салләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) бујурур: “Бешикдән гәбрәдәк елм өјрәнин!” (Нәһҹул-фәсаһә, сәһ. 246, һәдис 327). Һәдисдән ајдын олур ки, елми 9 вә ја 15 јашындан дејил, көрпәнин дүнјаја ҝөз ачмасындан өјрәнмәси лазымдыр.
Бәзиләри: “Ахы көрпәнин бешикдә елм өјрәнмәси неҹә мүмкүндүр?”- дејә соруша биләрләр. Ҹаваб: “Ынсанын тәрбијәсинин мәһз елә о вахтдан башланмасы зәруридир. Чүнки, көрпәнин зеһни тәр-тәмиздир. Ора нә һәкк олунса, о да галаҹагдыр. Әҝәр валидејн һарам мусигиләри онун гулағына ешитдирәрсә, онда һәмин мусиги көрпәнин мәнәвијјатында мәнфи изләр бурахаҹаг вә онун гәлби гаралаҹагдыр. Јох, әҝәр көрпә Гуран ешидәрсә вә Онунла бөјүјәрсә, мәлумдур ки, вүҹудуну мүсбәт хүсусијјәтләр әһатә едәҹәкдир. Јери ҝәлмишкән Исламда көрпәнин тәрбијәси нәинки бешикдән, һәтта о дүнјаја ҝәлмәмишдән белә башланыр. Бу исә башга бир мөвзудур.
Мәкан бахымындан: Динин бәзи һөкмләрини мәхсус јердә вә ја мәхсус мәканда јеринә јетирмәк лазымдыр. Мәсәлән, “һәҹҹ” кими олан ибадәт јалныз Мәккә шәһәриндә јеринә јетирилмәлидир. Башга шәһәрдә бу ибадәти јеринә јетирмәк һарамдыр. Демәли, һәҹҹ мәсәләсиндә Аллаһ-тәала инсана мәкан ҹәһәтиндән мәһдудијјәт гојмушдур. Лакин, елм ҹәһәтиндән исә Аллаһ-тәала инсана һеч бир һәдд гојмамышдыр. Неҹә ки, Әзиз Пејғәмбәримиз (салләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) бујурур: “Елм Чиндә дә олмуш олса, ҝедин, өјрәнин!” (Һәмин мәнбә, сәһ. 246, һәдис 324).
Чин әһлинин мүсәлман олмамасындан белә бир гәнаәтә ҝәлмәк олар ки, бәшәријјәт үчүн фајдалы истәнилән бир елм вә билик дәјәрлидир. Инсаны камиллијә апаран, өзү вә әтрафы илә даһа артыг танышлыға јөнәлдән, ону Аллаһа јахынлашдыран һәр һансы бир елм вә билик Исламда диггәт мәркәзиндәдир. Чүнки Ислам дини бәшәријјәтин һидајәти вә онун Аллаһа доғру һәрәкәти үчүн ҝөндәрилмишдир.
Бир сөзлә һәдисдән ҝөрүндүјү кими кафир вә бүтпәрәст өлкәсиндә белә фајдалы елм варса, мүсәлманларын һәмин елми өјрәнмәси вә халга мәнфәәт вермәси зәруридир.
Ҹинс бахымындан: Һәмчинин бәзи һөкмләрин кишиләр тәрәфиндән јеринә јетирилмәси ваҹиб, гадынлар тәрәфиндән исә ваҹиб дејилдир. Буна мисал “ҹиһад”ы ҝөстәрмәк олар. Јәни, Аллаһ-тәала ҹинс мәсәләсиндә гадынлара мәһдудијјәт тәјин едир вә дүшмәнлә үзбәүз вурушмағы онлара ваҹиб билмир. Лакин, елм ҹәһәтиндән исә Аллаһ-тәала киши вә гадына һеч бир һәдд гојмур. Белә ки, Әзиз Пејғәмбәримиз (салләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) бу барәдә бујурур: “Елм өјрәнмәк бүтүн мүсәлман кишиләрә вә гадынлара ваҹибдир.” (Һәмин мәнбә, сәһ. 249, һәдис 1905).
Јухарыдакы бу үч һәдисдән ајдын олур ки, һагг олан динимиз бир сыра ибади әмәлләрдә мәһдудијјәт гојмуш, елмдә исә һеч бир мәһдудијјәт гојмамышдыр. Вә бу да елмә јүксәк гијмәт вермәнин ачыг-ашкар нүмунәсидир.
Башга бир һәдисдә Муһәммәд Пејғәмбәр (салләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) бујурур: “Дини елм вә маарифин вар-дөвләтдән једди үстүн ҹәһәти вар: 
1-Елм Пејғәмбәрләрин мирасыдыр, вар-дөвләт исә фиронларын.
2-Елми бағышлајыб әта етдикҹә артыр, вар-дөвләт исә азалыр.
3-Елм алимин горујуҹусудур, вар-дөвләт исә өзү горунмаға мөһтаҹдыр.
4-Елм кәфәндә оларкән дә инсана јолдашдыр, вар-дөвләт исә јох.
5-Вар-дөвләт кафирә дә мәхсус ола биләр, мөминә дә. Лакин елм, јалныз мөминләрә мәхсусдур.
6-Алим дини мәсәләләрдә һамынын мүраҹиәт нөгтәсидир, лакин дөвләтли исә белә дејил.
7-Елм сират көрпүсүндән кечәркән саһибинә гүдрәт бәхш едәр, мал-дөвләт исә өз саһибинин гүдрәтини әлиндән алар. (Нәсиһәтләр, Ајәтуллаһ Мешкини, сәһ. 216).
Имам Садиг (әләјһиссәлам) бујурур: “Дини мәсәләләрин дәркиндә дәринә варын! Диндә дәринлијә вармајан вә ону анламаг үчүн чалышмајан кәс бәдәви әрәбләр кими галаҹаг.” (Биһарул-әнвар, Әлламә Мәҹлиси, ҹ. 1, с. 215, һәдис 19).
Әмирәлмөминин Һәзрәт Әли (әләјһиссәлам) неҹә дә ҝөзәл бујурмушдур:

Јердән ҹүҹәрирсә һәм ҝүл, һәм тикан,
Суал да, ҹаваб да елм бабындан.

Бәли, сәмави суаллар верән һәр бир кәс ҹаваб олараг елм вә билик әлдә едәҹәк. Ҹәмијјәт вә мәдәнијјәтин инкишаф вә сабитлији сәмими суаллар вә дүшүнҹәли ҹаваблардан асылыдыр.
14 Мәсумун (әләјһимуссәлам) дуаларындан бири дә бу олмушдур: “Илаһи! Һеч бир хејири олмајан елмдән, тәвазөкарлығын нә олдуғуну билмәјән гәлбләрдән, гәбул олунмајан дуалардан вә азғын нәфсдән Сәнә сығынырам.” (Мәфатиһул-ҹинан китабындан, шејх Аббас Гуми).
Демәк, һеч бир хејири олмајан елмләрә јијәләнмәк үчүн сәрф олунан вахт вә истедад олдугҹа әбәс вә әһәмијјәтсиздир. Әлдә олунан елм, дилдә јох, әмәли олараг һәјата кечирилмәлидир. Аллаһ-тәала дејилән сөзләрә әмәл етмәмәји мәзәммәт едәрәк бујурур: «Еј иман ҝәтирәнләр! Етмәјәҹәјиниз бир шеји нијә дејирсиниз? Етмәјәҹәјиниз бир шеји демәк, Аллаһ јанында бөјүк гәзәбә сәбәб олар.» (Әс-Сәфф сурәси, ајә 2-3).
Әзиз Пејғәмбәримиз (салләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) јенә дә башга бир һәдисдә белә бујурур: “Бу дөрд шејә ҝөрә елм өјрәнән шәхсләр Ҹәһәннәм әзабына дүчар оларлар:
1-Алимләрлә мүбаһисә апармаг үчүн;
2-Надан вә ҹаһилләрин гаршысында өјүнмәк үчүн;
3-Ҹамаатын нәзәрини өзүнә ҹәлб етмәк үчүн;
4-Јијәләндији елмин васитәсилә һаким вә әмирләрдән (дөвләт башчыларындан) пул вә вар-дөвләт әлдә етмәк үчүн.” (Сунәни Дарәми, ҹ. 1).
Әли (әләјһиссәлам) бујурур: “Аллаһ ешгиндән көврәлмәјән гәлбләрдә, ағламајан ҝөзләрдә вә һеч бир мәнфәәти олмајан елмләрдә хејир олмаз. Хејири олмајан елмләр, шәфа вермәјән дәрманлар кимидир.” (Ғурарул-һикәм, елм бабы).
Мараглы бир рәвајәти јада салаг: “Бир јәһуди Имам Әлинин (әләјһиссәлам) јанына ҝәлиб деди: “Мәнә елә бир әдәд де ки, 1-дән 10-а кими бөлүнәндә нәтиҹәси галыгсыз олсун. Имам: “Әҝәр ҹавабыны десәм, Исламы гәбул едәрсәнми?” Деди: – “Бәли.” Һәзрәт Әли (әләјһиссәлам) она бујурду: “Һәфтәнин ҝүнләрини вур, чеврәнин там дәрәҹәсинә! Истәдијин әдәд алынаҹагдыр.” Јәһуди һәфтәнин ҝүнләрини (7), чеврәнин там дәрәҹәсинә (360) вуруб 2520 рәгәмини алыр вә ону 1-дән 10-а кими бөлүб нәтиҹәсинин галыгсыз олдуғуну ҝөрдүкдә Исламы гәбул едир...
Һәмчинин әрәб рәгәмләриндә 1-дән 10-а кими сајынын һансында "әјн" һәрфи варса, онлары бир-биринә вур! Ыстәдијин әдәд алынаҹагдыр. (4, 7, 9 вә 10 рәгәмләриндә “әјн” һәрфи мөвҹуддур). (Һәзрәт Әлинин (әләјһиссәлам) гәзавәтләри, сәһ. 129.
Мәрһум Шејх Бәһаи “Хүласәтул-һесаб” китабынын 136-ҹы сәһифәсиндә белә гејд едир:
“Әҝәр ајларын сајыны (12) ајын ҝүнләринин сајына (30) вә онун һасилини (360) дә һәфтәнин ҝүнләринә (7) вурсан, елә бир әдәд алынар (2520) ки, гејд олунан әдәдләрин һамысына галыгсыз бөлүнәр.”
Бәли, һөрмәтли охуҹу! Әҝәр 14 мә`сумун (әләјһимуссәлам) елми һаггында јазмаг истәсәк, ҹилдләрлә китаблар әмәлә ҝәләр. Лакин диггәт олунасы мәгам будур ки, гејд етдијимиз кими бүтүн елмләр Аллаһдандыр вә елмләри дә Аллаһ-тәала ики һиссәјә бөлүр: “Ләдунни|” вә “иктисаби”. Аллаһ-тәала “ләдунни” елми Өзүнүн лајиг билдији вә сечдији бәндәләринә әта едир. Бу бәндәләр Пејғәмбәрләр вә Имамлардыр (әләјһимуссәлам). Белә ки, Аллаһ-тәала мәсләһәт билдији елмләри Пејғәмбәрләрин вә Имамларын (әләјһимуссәлам) гәлбиндә јерләшдирир. Јәни, Онлар һеч кимдән дәрс алмыр вә һеч јердә дәрс охумурлар. Гыса сөзлә десәк, бу мүгәддәс инсанларын мүәллими бирбаша Аллаһ-тәаланын Өзүдүр.
“Ыктисаби” елмә ҝәлдикдә исә јердә галан бүтүн инсанлар бу елмдән истифадә едир. Јәни, һәр һансы бир мәлуматы, јахуд һәр һансы бир елми кәсб етмәк (газанмаг) үчүн ја мүәллимдән, ја китабдан вә ја башга васитәләрлә өјрәнирләр. Она ҝөрә дә инсан өзүнү башгаларындан елмли вә үстүн сајмамалы, өзүнү Јараданын һүзурунда аҹиз вә зәиф санмалы, Пејғәмбәрләри вә Имамлары (әләјһимуссәлам) өзү үчүн өрнәк билиб камиллијә доғру аддымламалыдыр. Мәһз белә олан сурәтдә һәм бу дүнја, һәм дә Ахирәт сәадәтинә говушмуш олар. Илаһи, 14 Мәсум хатиринә, елмимизи вә билијимизи артыр, бизләри елмсиз вә әмәлсиз бу дүнјадан апарма...


5156 дәфә бахылыб
در حال ارسال اطلاعات...