Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
17 Октјабр 2014

Нобел - өлүм сөвдәҝәри ја елм һамиси?

Пинтерин Нобел нитгиндән:
Мүсәлманларын ганыны төкдүјүнә ҝөрә Тони Блејр вә Буша ҹинајәт иши ачылсын. Журналын биринин үз габығында мәним өлкәмин башчысы бир ушағы ҝүлүмсәјәрәк гуҹағына алыр. Икинҹи сәһифәдә исә мәрми голларыны гопармыш ираглы көрпә вар. Блејер ону гуҹағына алмыр ки, үстү гана батар. О ушаг исә сорушур, нә вахт мәним гәләмим олаҹаг - Бу Инҝилтәрә вәтәндашы олан јәһудинин чыхышыдыр.
Зинҝерин Нобел нитгиндән:
Гоҹалар елә ишләрлә мәшғул олуб ки, ушаглар Аллаһа инана билмир.

***

Нобел мүкафаты барәдә ешитмәјән адам аз олар. Һәр ил ән үстүн ихтиралар, физика, кимја вә башга саһәләрдә кәшфләр, әдәбијјат, сүлһ јөнлү фәалијјәтләр мүгабилиндә верилән бу мүкафатын 100 илдән артыг тарихи вар. Демәк олар ки, дүнја мигјасында ән мәшһур вә нүфузлу мүкафат Нобел мүкафатыдыр. Амма бу мүкафатын кимләрә верилмәси дә ҝүнүмүзүн мүбаһисәли мөвзусуна чеврилиб. Әҝәр елми саһәләрдә намизәдләрин тәјини бир о гәдәр дә мүбаһисә јаратмырса, әдәбијјат, еләҹә дә сүлһ саһәсиндә намизәдләрин тәјини узун-узады галмагалларла мүшајиәт олунур. Исвечли кимјачы алим Алфред Нобел дүнјаны гана бәләјән динамитин ихтирачысыдыр. Бу партлајыҹы маддәни мәдәндә истифадә үчүн нәзәрдә тутан алим өзү дә шаһид олду ки, онун кәшфиндән даһа чох мүһарибә мејданларында истифадә олунду.

Алфред Нобел өз елми кәшфләри сајәсиндә бөјүк сәрвәт саһиби олду. Алфред Нобелин гардашы Лүдвиг Нобел дүнјасыны дәјишәндә франсалы бир мүхбир Алфредин өлдүјүнү ҝүман едиб, динамитин кәшфинә ҝөрә ону өз мәгаләсиндә “өлүм сөвдәҝәри” адландырыр. Мәгаләни охујан Нобел чох мүтәәссир олур. О вәсијјәтнамәсини икинҹи дәфә јазараг, сәрвәтинин 96%-ни ән бөјүк елми кәшфләр мүгабилиндә мүкафат үчүн ајырыр. Нобел вәсијјәт едир ки, бу мүкафат кимја, физика, физиолоҝија, әдәбијјат вә сүлһ саһәсиндә сечилән инсанлара верилсин. Нобелин өлүмүндән 5 ил сонра илк Нобел мүкафатынын тәгдимат мәрасими кечирилир.

Нобел мүкафаты үчүн намизәдлијин ирәли сүрүлмәси механизми белә гурулуб ки, јалныз өтән ил мүкафаты аланлар кимисә намизәд ҝөстәрә биләр. Сабиг нобелчиләрдән әлавә Нобел һејәти мәшһур университет профессорларынын рәји әсасында намизәд тәјин едир.

Дүнјада Нобел мүкафаты кими икинҹи елми мүкафат јохдур. Һәр ил декабр ајынын 10-да, Нобелин вәфат илдөнүмү ҝүнү мүкафат саһибинә чатдырылыр.

Нобел мүкафаты бир гызыл медал, бир диплом вә пул мүкафатындан ибарәтдир. Гызыл медалын үзәриндә Алфред Нобелин шәкили һәкк олунуб. Пул мүкафатынын мәбләғи 10 милјон крон, тәгрибән 1,3 милјон доллардыр.

Бу мүкафаты тәјин етмәкдә Нобелин мәгсәди нә олуб? Белә еһтимал олунур ки, Нобел елми вә јарадыҹы ишлә мәшғул оланлары мадди проблемләрдән азад етмәк истәјиб. Бунунла белә адәтән мүкафаты аланлар пул мәбләғини хејријјә ишләринә сәрф едирләр. Әҝәр бир саһә үзрә бир нечә галиб оларса, пул мәбләғи онларын арасында бөлүнүр. Бәзиләри сорушур ки, 100 илдир мүкафат верилир, нә үчүн фондун пулу түкәнмир? Алфред Нобелин вәсијјәти әсасында Нобел һејәтинин гәрары илә фондун пулу мүхтәлиф апарыҹы ширкәтләрин сәһминә јатырылыр. Јалныз ҝәлән газанҹ һесабына мүкафатлар верилир.

Нобел мүкафатчысынын сечилмәси кифајәт гәдәр узун вахт апарыр. Олсун ки, бу арашдырмаларын дәгиглији Нобел мүкафатыны башга мүкафатлардан фәргләндирир. Әввәлҹә дүнјанын мәшһур профессорларына сорғулар ҝөндәрилир вә бу сорғу анкетләри әсасында намизәдләр сијаһысы һазырланыр. Һәрә өз саһәсиндә намизәд ҝөстәрә биләр. Намизәдләрин ады сон ана гәдәр ҝизли сахланылыр. Намизәдләрин сајы 3 минә чатыр. Сонда комиссијаја 15 нәфәрин ады тәгдим олунур. Намизәдләрин сечилмәсиндә дүнјанын мәшһур елм оҹагларынын рәји әсас ҝөтүрүлүр.

Мараглы нөгтәләрдән бири будур ки, номинасијалар арасында ријазијјата јер верилмәјиб. Башга сөзлә ријазијјат саһәсиндә һеч бир кәшфә ҝөрә Нобел мүкафаты верилмир. Бунун бир сәбәби Нобелин өз вәсијјәтнамәсиндә бу саһәни гејд етмәмәсидир. Башга бир сәбәб дүнјада ријазијјат үзрә чохсајлы мүкафатларын мөвҹудлуғудур. Исвечин Крафурд мүкафатыны бәзән “Ријази Нобел” адландырырлар. Бејнәлхалг Филдс мүкафаты 40 јашындан ашағы ријазијјатчылара верилир.

Нобел һејәтинин низамнамәсинә әсасән дүнјасыны дәјишмиш шәхсә Нобел мүкафаты верилә билмәз. Амма намизәдләр арашдырылан дөврдә сечилмиш вә дүнјасыны дәјишмиш шәхс мүкафатландырылыр. 1931-ҹи илдә Ерик Ексел, 1961-ҹи илдә Даг белә бир шәраитдә мүкафатландырылыб.

Nur-az.com


5666 بازدید
در حال ارسال اطلاعات...