Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
13 Мај 2014

Әли (ә) кимдир?

Мөвлуд вә әсил-нәсәб

Нәзәр әһли үзү бу ҝүн Кәбәјә,
Пәрдәдән сүзүлүр Аллаһын нуру.
Гибләдән сыјрылыр гибләнүмамыз,
Арзулар чин олур, көнүлләр дуру .


Тарихчиләрин јаздыгларына ҝөрә һәзрәт Әли (ә) отузунҹу Фил илиндә, рәҹәб ајынын 13, ҹүмә ҝүнү Кәбәнин дахилиндә ҝөрүнмәмиш бир шәкилдә дүнјаја ҝөз ачмышдыр. Тәһгигатчы алим һөҹҹәтүл-Ислам Нәјјир дејир:

Еј Кәбә евиндә ҝөз ачан инсан,
Ҝөвһәрсән, ҹисминин сәдәфи Мәккә.
Кәбәдә мөвлудун һејрәт доғурду,
Һаггын еви салды үстүнә көлҝә.


Һәзрәтин атасы Әбу-Талиб ибн Әбдүл-Мүттәллиб ибн Һашим ибн Әбдүл-Мәнаф, анасы Фатимә бинти Әсәд ибн Һашим олмушдур. Ҝөрүндүјү кими, һәзрәт Әли (ә) һәм ата, һәм дә ана тәрәфдән Һашими сојундандыр. Әбу-Талибин һәзрәт Әлидән (ә) башга даһа үч оғлу олмушдур: Талиб, Әгил вә Ҹәфәр.
Амма һәзрәт Әлинин мөвлуду, дүнјаја ҝәлиши о бири гардашларынын дүнјаја ҝәлишиндән фәргли олмушдур. Бу доғуш мараглы вә мәнәви дәјишикликләрлә мүшајиәт олунмушдур. Һәзрәтин анасы аллаһпәрәст олмуш вә Ибраһимин Һәниф дининдә һәјат сүрмүшдүр. Бу гадын даим Аллаһ дәрҝаһына мүнаҹат етмиш вә гаршыдакы доғушун асан кечмәси үчүн Аллаһа јалвармышдыр. Фатимә бу ушаға һамилә олдуғу вахт өзүнү илаһи нура гәрг олмуш вәзијјәтдә һисс етмиш, санки бу көрпәнин башга өвладлардан фәргләндији барәдә фәләкләрдән илһам алмышдыр.
Шејх Сәдуг вә Гәттал Нишапури нәгл етмишләр ки, Језид ибн Гәнәб демишдир: «Мән Аббас ибн Әбдүл-Мүттәллиб вә Әбдүл-Үзза тајфасындан бир групла Аллаһ евинин кәнарында әјләшмишдим. Әмирәл-мөмининин анасы Фатимә бинти Әсәд доггуз ајлыг көрпәјә һамилә вәзијјәтдә доғуш ағрысы чәкә-чәкә дејирди: «Пәрвәрдиҝара, мән сәнә, пејғәмбәрләриндән ҝәләнә, Сәнин тәрәфиндән назил олмуш китаблара иман ҝәтирмишәм. Ҹәддим Ибраһим-Хәлилин сөзләрини тәсдиг едирәм. Бу гәдим евин бүнөврәсини гојан о олмушдур. Сәни анд верирәм бу еви тикәнин вә бәтнимдә оланын һаггына, бу доғушу мәним үчүн асан ет». Језид ибн Гәнәб дејир: «Биз өз ҝөзүмүзлә Кәбә евинин архадан јарылдығыны вә Фатимәнин Кәбәјә дахил олдуғуну ҝөрдүк. Фатимә ҝөздән итдикдән сонра дивар јенидән бирләшди. Кәбәнин гапысыны ачмаг истәсәк дә мүмкүн олмады. Баша дүшдүк ки, бу Аллаһын ишидир. Дөрд ҝүн сонра Фатимә гуҹағында Әмирәл-мөминин (ә) бајыра чыхды вә деди: «Мән кечмишдәки бүтүн гадынлардан үстүнәм. Чүнки Асија Аллаһа елә бир јердә ҝизлин пәрәстиш едирди ки, һәмин јердә јалныз чарәсизликдән пәрәстиш едилмәси мүмкүн иди. Имран гызы Мәрјәми бејтүл-мүгәддәсдә доғуш санҹысы тутдугда она нида едилир ки, бајыра чыхсын, ибадәтҝаһда доғуш олмаз. Мән исә Аллаһын евинә дахил олдум, беһишт мејвәләриндән једим, бајыра чыхмаг истәдикдә нида ҝәлди ки, еј Фатимә, онун адыны «Әли» гој. Нида ҝәлди ки, Әлијјул-әла Аллаһ бујурур: «Мән она өз адымдан ҝөтүрдүјүм ад гојдум, ону өз әдәбимлә тәрбијә етдим, она ҝизли елмләримдән аҝаһлыг вердим; одур мәним евимдә бүтләри сындыран, одур евимин дамында азан дејән, мәни пак билән; хош о кәсин һалына ки, ону дост тутар, она итаәт едәр; вај о кәсин һалына ки, ону дүшмән тутар вә она мүхалиф олар». (Шејх Сәдуг, «Әмали» 27-ҹи мәҹлис, 9-ҹу һәдис.)
Һәзрәт Әлинин (ә) дүнјаја Кәбәдә ҝөз ачмагла газандығы ифтихар нә кечмишдә кимсәјә нәсиб олуб, нә дә ҝәләҹәкдә нәсиб оласыдыр. Һәзрәтин дүнјаја Кәбәдә ҝөз ачмасы сүннә әһлинин дә етираф етдији бир һәгигәтдир. Неҹә ки, ибн Сәббағ Малики, «Фүсулул-Мүһиммә» китабында дејир: «Һәзрәт Әлидән (ә) габаг кимсә Кәбә евиндә дүнјаја ҝөз ачмамышды. Бу фәзиләти Аллаһ-тәала јалныз Әлијә (ә) аид етмиш вә бунунла да халга онун уҹа мәгамыны ҝөстәрмишдир.» («Фүсулул-мүһиммә», сәһ. 14.)
«Биһарын» 9-ҹу ҹилдиндә Һәзрәтә ад гојулмасы барәдә јазылмышдыр: «Әбу-Талиб көрпәни анасындан алды, өз синәсинә сыхды. Фатимәнин әлиндән тутуб Әбтәһә (Мәккә вә Мина арасындакы јер) ҝәлди. Аллаһ дәрҝаһына үз тутараг белә мүнаҹат етди:

Еј гаранлыг ҝеҹәнин, парлаг ајын саһиби,
Öз һөкмүнү бәјан ет, адландыр бу наиби.


Онлара ҹаваб олараг гејбдән нида ҝәлди:

Пак өвладынызы чағырын «Әли»,
Аллаһ адындандыр онун тәмәли.


Бөјүк сүнни алимләри дә өз китабларында ујғун мәсәләјә тохунмушлар. Мәһәммәд ибн Јусиф Ҝәнҹи Шафеи «Кифајәтут-Талиб» китабында азҹа дәјишикликлә нәгл етмишдир.
Бәзи рәвајәтләрдә нәгл олунур ки, Фатимә бинти Әсәд көрпәси дүнјаја ҝәлдикдән сонра онун адыны Һејдәр гојду. Көрпәни бәләјиб әринә вердији заман бу ад барәдә мәлумат верди. Һәзрәт Әли (ә) Хејбәр дөјүшүндә танынмыш јәһуди пәһләваны Мәрһәбә бујурду:

Анам «Һејдәр» гојмуш мәним адымы,
Бу ширин өнүндә дуран олдуму?!


Һәзрәтин ады Әли гојулдуғундан Һејдәр ады онун саир ләгәбләри сырасына гатылды. Һејдәр, Әсәдуллаһ, Мүртәза, Әмирәл-мөминин һәзрәтин мәшһур ләгәбләриндәндир. Онун күнјәси Әбүл-Һәсән вә Әбу-Түраб олмушдур.
Рәвајәтләрдә Фатимә вә Әбу-Талибин аллаһпәрәстлији вә мүсәлман олмасы да билдирилир. Онлар ҹаһилијјәт дөврүндә дә тәк Аллаһа инанмышлар. Өз өвладларына ад вермәк үчүн Аллаһ дәрҝаһына үз тутмуш, онун әмрини ҝөзләмишләр. Фатимә бинти Әсәд һәзрәт Пејғәмбәр үчүн ана кими олмушдур. Фатимә һәзрәтә илкин иман ҝәтирәнләрдән вә Мәдинәјә мүһаҹирәт едәнләрдәндир. О, дүнјасыны дәјишдији вахт һәзрәт Пејғәмбәр (с) өз көјнәјини Фатимә үчүн кәфән етмиш, онун ҹәназәсинә намаз гылмыш, гәбир сыхынтысындан гуртармаг үчүн гәбринә енмиш, она тәлгин бујурмуш вә дуа етмишдир. («Үсуле-кафи» 2-ҹи ҹилд, тарих бабы.)
Әбу-Талиб дә тәк Аллаһа ситајиш етмиш, һәзрәт Пејғәмбәрин бесәтиндән сонра она иман ҝәтирмишдир. Гүрејшин шејхи вә рәиси олдуғундан Әбу-Талиб өз иманыны мәхфи сахламышдыр. Шејх Сәдуг нәгл едир ки, бир шәхс ибн-Аббаса деди: «Еј Пејғәмбәрин әмиоғлусу, мәнә де ҝөрүм, Әбу-Талиб мүсәлман олдуму?» Ибн-Аббас деди: «Мүсәлман олмајан шәхс белә дејәрдими: «Мәккә мүшрикләри билирдиләр ки, биз өз өвладымыз Мәһәммәди гәбул едирик вә о, бош сөзләрә етина етмир». Әбу-Талиб Кәһф сәһабәләри кимидир. О өз иманыны гәлбиндә ҝизли сахлады вә заһирән мүшрик кими ҝөрүндү. Аллаһ онлара ики саваб верди. Һәзрәт Садиг бујурмушдур: «Әбу Талиб Кәһф сәһабәләри кимидир. Гәлбиндә иман варды, заһирән мүшрик ҝөрүнүрдү. Аллаһ она ики мүкафат верди: Бирини иманына, о бирини исә тәгијјәсинә ҝөрә». (Шејх Сәдуг «Әмали», 89-ҹу мәҹлис 12-13-ҹү һәдис.)
«Биһарул-әнварда» Әбу-Талибин һәзрәт Пејғәмбәри мәдһ едән шерләри нәгл олунмушдур. Бу шерләрин мәзмунундан ҝөрүнүр ки, о Исламы гәбул етмишдир. Әбу-Талиб һәзрәт Пејғәмбәрә (с) хитабән дејир:

Дәвәтинлә мәнә хејир диләдин,
Динләрин таҹыдыр ҝәтирдијин дин.


Имам Садигдән сорушдулар ки, Әбу-Талибин кафир олдуғу дүздүрмү? Һәзрәт бујурду: «Јалан дејирләр. Кафир белә дејә биләрдими:

Муса тәк таныдыг Мәһәммәди биз,
Китабларда ады јазылмыш сәлис.


Шејх Сүлејман Бәлхи «Јәнабиул-мәвәддәт» китабында Әбу-Талиб һаггында јазыр: «Гүрејшин рәиси вә бөјүјү олан Әбу-Талиб Пејғәмбәрин һимајәчиси вә јардымчысы иди. О, Пејғәмбәри чох севирди. О, һәзрәтин тәрбијәчиси олмуш вә пејғәмбәрлијини етираф етмишди. Әбу-Талиб һәзрәт Пејғәмбәр һаггында хејли шер гошмушдур.
Һәзрәт Әлинин Кәбәдә дүнјаја ҝәлмәси Бәни-Һашим үчүн бөјүк ифтихар олду. Әрәб вә әҹәм шаирләри бу барәдә хејли шер јазмышлар. Сејјид Һәмиринин бу мөвзуда јазылмыш бир нечә мисрасыны хатырлајаг:

Анасы мүгәддәс Кәбә евиндә
Ҝәтирди дүнјаја оғлу Әлини.
Либасы пакизә, өзү пакизә,
Мөвлуд үчүн сечди ешг мәһәллини.


Һәзрәтин илкин тәрбијәси
Һәзрәт Әлинин атасы Әбу-Талиб Гүрејш тајфасы арасында бөјүк һөрмәтә малик иди. О өвладларынын тәрбијәсинә ҹидди јанашыр, онлары тәгва вә фәзиләтә сөвг едирди. Әбу-Талиб өз өвладларына ушаглыг дөврүндән башлајараг әрәб адәт-әнәнәләри әсасында ат чапма, ҝүләш вә охатма тәлим едирди.
Һәзрәт Пејғәмбәр (ҹ) ушаглыг дөврүндә атасыны итирдијиндән өз бабасы Әбдүл-Мүттәлибин һимајәсиндә јашајырды. Әбдүл-Мүттәлиб дүнјасыны дәјишдикдән сонра онун оғлу Әбу-Талиб өз гардашы оғлуну һимајәјә ҝөтүрдү.
Һәзрәт Әлинин (ә) анасы Әбу-Талибин зөвҹәси Фатимә бинти Әсәд һәзрәт Пејғәмбәрә (с) меһрибан бир ана кими ҹан јандырырды. Белә ки, Фатимә дүнјасыны дәјишәркән һәзрәт Пејғәмбәр (с) дә һәзрәт Әли (ә) кими чох кәдәрләнди. Һәзрәт Фатимә үчүн ҹәназә намазы гылды, ону өз көјнәјинә бүрүдү.
Əзиз Пејғәмбәр (с) әмиси Әбу-Талибин евиндә боја-баша чатдығындан тәшәккүр әламәти олараг онун зәһмәтләри мүгабилиндә һансыса бир көмәк ҝөстәрмәк истәјиндә иди.
Тәсадүфдән һәзрәт Әли (ә) алты јаша дахил олан вахт Мәккәдә бөјүк бир гытлыг јаранмышды. Бөјүк аилә саһиби олан Әбу-Талиб һәмин гытлыг заманы бир сыра чәтинликләрлә үзләшмишди. Һәзрәт Пејғәмбәр (с) аилә еһтијаҹларыны өдәмәјә чәтинлик чәкән әмисинә јардым олараг алты јашлы Әлини (ә) һимајәјә ҝөтүрдү вә бу бәһанә илә онун тәрбијәси илә мәшғул олмаға башлады. Әбу-Талиб вә Фатимә бинти Әсәдин һимајәсиндә боја-баша чатмыш Пејғәмбәр (с) өз зөвҹәси Хәдиҹә илә бирликдә һәзрәт Әли (ә) үчүн меһрибан ата-ана олду.
İбн Сәббағ «Фүсулул-мүһиммә», мәрһум мәҹлиси «Биһарул-әнвар» китабларында јазырлар: Бир вахт Мәккәдә гытлыг олду. Һәзрәт Пејғәмбәр (с) вар-дөвләт саһиби олан әмиси Аббас ибн Әбдүл-Мүттәлибә тәклиф етди ки, Әбу-Талиби дүшдүјү мадди сыхынтыдан чыхармаг мәгсәди илә һәрәси онун оғланларындан бирини һимајәјә ҝөтүрсүнләр. Аббас Пејғәмбәрин бу тәклифини һәвәслә гаршылады. Онлар Әбу-Талиблә ҝөрүшдүләр вә өз тәклифләрини она билдирдиләр. Әбу-Талиб деди: «Әгил мәнимлә галсын, башга нә билирсинизсә един». Аббас Ҹәфәри, Һәмзә Талиби, Пејғәмбәр исә Әлини өз һимајәсинә ҝөтүрдү. («Фүсулул-муһиммә», сәһ. 15.)
Бир нөгтәни гејд етмәк зәруридир ки, Әбу-Талибин өвладлары арасында Әлини (ә) о бириләрлә мүгајисә етмәк олмазды. Һәзрәт Пејғәмбәр Әлини (ә) евинә апардыгдан сонра онларын арасында хүсуси бир мәһәббәт јаранды. Санки бир зәррә ҝүнәшә гатылмыш вә ја бир дамла дәрјаја говушмушду.

Әлинин (ә) гәдрини Пејғәмбәр (с) биләр!
Неҹә зәр гәдрини бир зәрҝәр биләр.


Һаггында «ону чох гүввәли олан өјрәтди» («Нәҹм» сурәси, ајә 5.) ајәси назил олмуш, өзү дә илаһи бир мәктәбдә тәрбијә алмыш һәзрәт Пејғәмбәр (с) кими бир мүрәбби вә мүәллимә һәзрәт Әли (ә) кими шаҝирд вә тәләбә лазымдыр.
Һәзрәт Әли (ә) ушаглыг дөврүндә Мәһәммәд сәҹијјәләри илә ҹилвәләнмиш вә һәзрәтә дәрин бағларла бағланмышды. Бу бағлар һеч вәҹһлә гырыласы дејилди.
Һәзрәт Әли (ә) Пејғәмбәри (с) сајәбә-сајә изләмиш, бирбаша онун тәрбијәси алтында әрсәјә чатмышдыр. О, Пејғәмбәрин әгидә вә адәтләринин ардынҹа ҝетмиш, белә ки, гыса бир мүддәтдә онун бүтүн һәрәкәтләрини, халларыны, әхлагыны вә адәтләрини әхз етмишдир.
İнсанын һәјаты бир нечә мәрһәләјә бөлүнүр. Инсан һәр бир һәјат мәрһәләсиндә өз јаш тәләбләринә әмәл едир. Ушаглыг дөврүнүн дә өзүнәмәхсус һәрәкәтләри вардыр. Амма Һәзрәт Әли (ә) бүтүн башга ушаглардан фәргли олараг ушаг ојунлары ардынҹа ҝетмәмиш, әјләнҹәләрдән чәкинмиш, елә ушаг дөврүндән башлајараг али дүшүнҹәләрә гәрг олмуш, әмәл вә рәфтарларында мәнәви бир тәкамүл, илаһи әзәмәтин бир нүмунәси мүшаһидә едилмишдир.
Һәзрәт Әли (ә) сәккиз јашынадәк Пејғәмбәрин (с) һимајәсиндә олмушдур. Сонра атасынын јанына гајытса да, бу гајыдыш онун Пејғәмбәрлә үнсијјәтинә мане олмамышдыр. Һәзрәт Әли (ә) вахтынын чохуну һәзрәтин јанында кечирмишдир. Һәзрәт Пејғәмбәр дә гәлбиндә топланмыш Әбу-Талиб мәһәббәтини Әлинин (ә) гәлбиндә әкс етдирмиш, Әлинин тәрбијәсини өз әхлаги фәзиләтләри үзәриндә гурмушдур. Беләҹә, һәзрәт Әлинин (ә) һәјатынын илк он или Пејғәмбәрин пәнаһында вә һимајәсиндә өтүшмүшдүр. Һәмин илкин тәлим-тәрбијә нәтиҹәсиндә һәзрәт Әли (ә) Пејғәмбәрин (с) илаһи дәвәтләрини һамыдан габаг гәбул етмиш вә өмрүнүн сонунадәк һагг вә һәгигәт јолунда фәдакарлыға һазыр олмушдур.

Nur-az.com


4803 بازدید
در حال ارسال اطلاعات...