Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
04 Декабр 2016

ИМАМ ӘЛИНИН (Ә) ҮЧШАХӘЛИ ШӘХСИЈЈӘТИ

Инсан шәхсијјәтинин формалашмасында диҝәр ики амил-тәлим-тәрбијә вә мүһит
Психологларын фикринҹә, һәр бир фәрдин шәхсијјәтинин формалашмасында үч мүһүм амил әсас рол ојнајыр ки, бунларын да һәр бири шәхсијјәтин вүҹуда ҝәлиб мөһкәмләнмәсиндә мүстәсна әһәмијјәтә маликдир. Бу, инсанын руһијјәси, хүсусијјәтләри вә тәфәккүр тәрзи кими үч телин бирләшмәсиндән әмәлә ҝәлән үчбуҹаға охшајыр. Дејилән үч амил ашағыдакылардыр: 1-Ирсијјәт, 2-Тәлим-тәрбијә, 3-Јашадығы мүһит (шәраит).
İнсанын јахшы вә ја пис сифәтләри, еләҹә дә али вә ја алчаг, рәзил хасијјәләри бу үч амилин васитәси илә формалашыб инкишаф едир. Ирсијјәт барәсиндә буну демәк кифајәтдир ки, бизим тәкҹә гијафә вә бәдән гурлушу кими заһири сифәтләримиз өвладларымыза ирс кечмир, һәм дә валидејнләрин батини сифәтләри вә әхлаги руһијјәләри дә ирси олараг онлара нәгл олунур.
Инсан шәхсијјәтинин формалашмасында диҝәр ики амил-тәлим-тәрбијә вә мүһит, Јараданын инсан затында әманәт гојдуғу али-инсани сәҹијјәләрин чичәкләнмәсиндә, еләҹә дә ушағын валидејндән ирси олараг апардығы хүсусијјәтләрин инкишаф етмәсиндә мүһүм рол ојнајыр. Мүәллим бир ушағын, јахуд бир синфин мүгәддәратыны там мәнада дәјишә биләр. Чох һалларда мүһит тәрбијәси ашағы сәвијјәдә олан фәрдләри сафлашдыра, јахуд пак фәрдләри әхлагсызлыға уғрада биләр. Инсан шәхсијјәтинин формалашмасында бу ики амилин тәсири о гәдәр ајдындыр ки, бу барәдә әлавә изаһа еһтијаҹ дујулмур. Әлбәттә, буну да јаддан чыхармајаг ки, (инсанын әхлагынын дүзҝүн формалашмасында) бу үч амилдән сонра инсанын өз ирадәси вә истәји аз әһәмијјәт дашымыр.
Һәзрәт Әлијә (ә) ирсән јетишән шәхсијјәт Әлинин (ә) Әбу Талиб кими бир атанын сүлбүндән дүнјаја ҝәлмәсидир. Әбу Талиб "Бәтһа" (Мәккә) вилајәтинин бөјүјү вә Һашими гәбиләсинин рәиси иди. Онун бүтүн варлығы башдан-баша меһрибанлыг, бәхшиш, сәхавәт, емосија, меһр-мәһәббәт, төвһид ајининин јолунда олан фәдакарлыг вә фәдаиликдән ибарәт иди. Пејғәмбәрин (с) бабасы Әбдүл-Мүттәлиб вәфат едәндә о һәзрәтин сәккиз јашы вар иди. О ҝүндән етибарән дүз гырх ики ил сонраја гәдәр Әбу Талиб һәмишә Пејғәмбәрин јанында олмуш, онун кешијиндә дајанмағы өз өһдәсинә көтүрмүш вә онун төвһид ајинини јајмагдан ибарәт олан мүгәддәс һәдәфләри јолунда фәдакарлыг етмишди. Бу һәгигәт Әбу Талибин диван шеирләринин чохунда әкс етдирилмишдир: О ҹүмләдән:
"Пак вә хошхилгәт инсанлар ҝәрәк билсинләр ки, Мәһәммәд (с),
Муса (ә) вә Иса (ә) кими бир пејғәмбәрдир."

Башга бир шеирдә демишдир:

"Мәҝәр билмирсиниз ки, Мәһәммәд (с) Муса (ә) кимидир
Вә онун пејғәмбәрлији сәмави китабларын сәрлөвһәсиндә јазылмышдыр?!"

Бүтүнлүклә Бәни-Һашим тајфасынын гызмар вә сусуз бир дәрәдә игтисади мүһасирәјә алынмасына ҝәтириб чыхаран белә бир фәдакарлыг мәгсәдә чатмаг истәјиндән, мәнәвијјәтә олан дәрин мәһәббәтдән башга бир шеј ола билмәзди. Чүнки, гоһумлуг әлагәләри вә саир мадди амилләр инсанда белә бир исар (ҹандан кечмәк) руһијјәсини јарада билмәз. Әбу Талибин өз гардашоғлусунун ајининә (ислама) иман ҝәтирмәси барәдә олан дәлилләр о гәдәр чохдур ки, бүтүн тәдгигатчыларын нәзәр-диггәтини өзүнә ҹәлб етмишдир. Тәәссүфләр олсун ки, бәзиләри јерсиз ҹәһаләтдән доған тәәссүбкешлик үзүндән Әбу Талиб барәсиндә тәрәддүддә галмыш, башга бир груп исә ҹүрәтләнәрәк ону гејри-мүсәлман бир шәхс кими танытдырмышдыр. Һалбуки әҝәр тарих вә һәдис китабларында Әбу Талибин исламы гәбул етмәси барәсиндә олан дәлилләрин бир гисми башга бир шәхс һаггында олсајды, һәмин шәхсин иман ҝәтириб исламы гәбул етмәси барәсиндә әсла шәкк-шүбһәјә јер галмазды. Амма билмирик ки, нә үчүн бу гәдәр ашкар дәлилләр "бәзи"ләринин гәлбләрини ишыгландыра билмәмишдир!


3640 بازدید
در حال ارسال اطلاعات...