Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
27 Сентјабр 2015

Һәҹҹ шәһидинин өзүнү ҝөрмәк истәјән гызы

Иран радио-телевизија ширкәтинин илк ҝөздән әлил диктору илә сөһбәт
1987-ҹи илдә Мәккә күчәләри иранлы зәвварларын ганына булашды. 1981-ҹи илдән һәҹҹдә Исраил вә АБШ-ын ҹинајәтләринә етираз олараг “Бәраәт” аксијасы кечирән Иран зәвварлары Сәудијјә Әрәбистанынын полис вә һәрби гүввәләри тәрәфиндән атәшә тутулду. Гырғында 202 нәфәри гадын олмагла 325 иранлы зәввар шәһадәтә чатды. Онлардан бири дә ҹәнаб Әлаји иди...

***

Мәсиһ Әлаји Иран радио-телевизија ширкәтинин илк әлил дикторудур. Ҝөрмә габилијјәтини итирмиш ханым Әлаји бир телевизија верилишинин апарыҹысы олмаг мәсулијјәтини өз үзәринә ҝөтүрүб. Верилиш әлилләрә аиддир вә онун апарыҹылығы һәмин зүмрәдән олан ханыма тапшырылыб.
Меһр журналынын мүхбири Әтијјә Һиммәти јазыр: Чәкилиш заманы камеранын һарада олдуғуну ҝөрә билмәјән, режиссор вә операторун ишарәләрини изләмәк имканы олмајан бир инсанын телевизија верилиши апармасы илк бахышдан гәрибә ҝөрүнүр. Амма “Габарыг нөгтәләр” верилишинин режиосору Пејам Ибраһимпур вә Үфүг шәбәкәсинин сабиг рәһбәрләриндән олан Сәид Әшнаб бу мәсулијјәти өз үзәринә ҝөтүрүб. Бәли, Иран телевизијасында илк дәфәдир ки, ҝөздән әлил инсан апарыҹылыг едир. Әлилләрә һәср олунмуш бу верилишдә сөһбәтин сәмимилији һәм дә бу факторла шәртләниб.
“Габарыг нөгтәләр” верилиши барәдә хәбәр һазырламаг бәһанәси илә ханым дикторла ҝөрүш баш тутду. Ханым Әлаји сөһбәт заманы ишиндән, шәхси һәјатындан данышды. Мүсаһибә ханым дикторун евиндә һәјата кечди. Сөһбәт ҝедишиндә ханым Әлаји бир нечә дәфә ајаға галхыб гонаглара шәрбәт вә чај ҝәтирди. Бу верилишдә һәр шеј реал иди.
Мәсиһ Әлаји шәмси 1357-ҹи ил (43 ил өнҹә), меһр ајынын 22-дә Теһранда дүнјаја ҝәлиб. Атасы орду јарадыҹыларындан олуб. Онун иши илә әлагәдар аилә Мәсиһ 2-ҹи синифдә охујанда Дезфула көчүб. 2-ҹи, 3-ҹү синифләри һәмин шәһәрдә мәктәбә ҝедиб. 3-ҹү синифдә охујанда атасы Мәккәдә ганлы ҹүмә ҝүнү шәһадәтә чатыб. Ханым Әлаји илә мүсаһибә дә һәмин ҝүнә тәсадүф етди. Сонра ҝенетик хәстәлик сәбәбиндән ҝөрмә габилијјәтини итириб. О заман ханым Мәсиһ Әлајинин ҹәми 10 јашы олуб. 4-ҹү синифдән артыг әлилләр мәктәбиндә охумаға мәҹбур олуб. Әлилләрин истифадә етдији брајл хәттини өјрәнмәјә мәҹбур олуб. Өзү дејир ки, ҝөрмә габилијјәтини итирмәси чох сүрәтлә баш вериб. Ҝөздән әлилләр мәктәбинә ҝетмәк хәбәри онун үчүн дәһшәтли олуб. Дејир ки, һәмин ҝүнләр һәр ҝеҹә мәләфәни башыма чәкиб ағлајардым. О ҝүнләри јада саланда үзүлдүјүнү билдирир. Ханым Әлаји дејир: “Анам синифдә јанымда отурарды ки, мән јени мүһитә алышым. Һәр синифиндә 30 шаҝирд олан мәктәбдән һәр синифиндә 8 нәфәр шаҝирд олан мәктәбә кечирилдим. Хошбәхтликдән ҝөзәл мүәллимләримиз варды. Бизимлә ҝөзәл рәфтар едирдиләр. Анам да мәним ҝөрмә габилијјәтими итирмәјимә фаҹиә кими бахмырды. Мәнә ҝөрән ушаглар үчүн ади сајылан ишләрә иҹазә верирди. Јашыдларымла евдән бајыра чыхыр, ҝәзирдим. Амма о бири достларыма евдә белә иҹазә вермирдиләр. Анамын бу мүнасибәти мәним мүстәгил инкишафыма көмәк етди.”
Диктор ханым 1375-ҹи илдә (19 ил әввәл) Әлламә Тәбатәбаи Университетиндә һүгугшүнас ихтисасына јијәләниб. Әлачы тәләбәләрдән олуб. Университети баша чатдырандан сонра әлиллик сәбәбиндән тәһсилини давам етдирә билмәјиб. Беләҹә ишләмәјә башлајыб. Ханым Әлаји дејир: “Бизим шәраитимиздә тәһсил алмаг чох чәтиндир. Бүтүн китаблар охунмалы, лентә јазылмалыдыр. Ҝедиб-ҝәлмәк дә бир проблемә чевирилир. Беләҹә ишләмәк гәрарына ҝәлдим. Елә о замандан радио-телевизија шәбәкәсиндә чалышырам. Ширкәтдә ҝөздән әлилләр үчүн хүсуси гурғулар вар. Компјутердән истифадәдә һеч бир проблемим јохдур, һамы кими ишләјирәм.” Ханым Әлаји 85-ҹи илдә, тәгрибән 10 ил бундан өнҹә јенидән охумаг гәрарына ҝәлиб. Тәһсилини давам етдирмәк мәгсәди илә Гуран вә һәдис университетинә гәбул олуб. Тәһсили ән јүксәк гијмәтлә баша вуруб.
Ханым Әлајинин шаир зөвгү, јазычылыг истедадлары сәбәб олуб ки, радио-телевизија ширкәтиндә чохлу тәклифләр алсын. О дејир: “Әдәбијјат ихтисасына јијәләндијимдән, һәм дә әдәбијјаты севдијимдән бу саһәдә чохлу тәклифләр ҝәлирди. Һәтта бир нечә дәфә сәһнәјә чыхдым. Амма апарыҹылыг мәсулијјәтини гәбул етмәк истәмирдим. “Габарыг нөгтәләр” верлишинин режисорунун узун-узады исрарларындан сонра апарыҹылыг мәсулијјәтини гәбул етмәли олдум. Әввәлҹә ҹәнаб Пејам Ибраһимпурун тәклифини рәдд етдим. Сонрадан бу иши баҹараҹағым барәдә дүшүнүб мәсулијјәт һисс етдим. Беләҹә тәклифә мүсбәт ҹаваб вердим.”
Ханым Әлаји әлилләрин сәһнәдәки дурумундан, онлара мүнасибәтдән разы дејил. О дүшүнүр ки, информасија шәбәкәләри, о ҹүмләдән радио-телевизија верилишләри әлилләр дүзҝүн јанашмыр. Онлара бир нөв чарәсиз инсан кими бахырлар. Бу исә әлилләрин өзүнә олан инамыны гырыр. Ханым Әлаји дејир: “Адәтән телевизија верилишләринә фәргли истедада малик әлилләр дәвәт олунур. Мәсәлән әли илә рәнҝләри сечә билән бир кору дәвәт едирләр. Ҝөздән әлил инсанын бир инсаны јеришиндән танымасы онун верилишә дәвәт олунмасына сәбәб олур. Амма әксәр әлилләрин хүсуси истедадлары јохдур. Амма онлар ҹәмијјәтимизин бир һиссәсидир. Әлили елә ҝөстәрмәјә чалышырлар ки, бу вәзијјәтә дүшмәсинә ја өзү, ја да аиләси мүгәссирдир. 80 фаиз әлил гонагларда дедијим хүсусијјәтләри мүшаһидә едә биләрсиниз. Бу верилишдә исә биз форматы дәјишмәјә чалышдыг. Әлили ади инсан кими ҝөстәрмәјә ҹәһд етдик. О шәхси ишләрини ҝөрә билир, өзүндән вә Аллаһындан разыдыр. Чох вахт инсанлар елә дүшүнүр ки, әлил еһтијаҹ дујдуғу әксәр ишләри ҝөрә билмир. Һәтта достларым гонаглыгда мәним мејвә јујуб, сүфрәјә ҝәтирмәјимә тәәҹҹүб едирләр. Һансы ки, бу мәним үчүн чох ади ишдир. Амма бизим бу ишләримизә мөҹүзә кими бахырлар. Биз бу верилишдә һәмин стериотипи арадан галдырмаға чалышдыг. Ади инсанлар кими еһтијаҹ дујдуғу ишләри ҝөрә билән әлилләри дәвәт етдик. Халг билмәлидир ки, әлил инсан да ади инсан кими 5 һисс үзвүндән фајдаланыр. О да сағлам инсан кими ишини ҝөрүр, садәҹә башга бир үсулла. Әлиллик онун һисс үзвүнү әлиндән ала билмәз. Һәјат пилләси илә һамы јүксәлә биләр. Амма кимсә әлинә әса алыр, кимсә әсасыз һәрәкәт едир.”
Ханым Әлаји әлилләр үчүн әсас проблемләрдән бири кими онларын аилә гурмаг имканларыны ҝөстәрир. О вурғулајыр ки, әлилләрин бу саһәдә чәтинлијинин әсас сәбәби онларын әлил олмасы јох, онлар һаггында јанлыш тәсәввүрдүр. Ханым Әлаји дејир: “Бир әлил ханымын аилә гурмасындан сөз дүшәндә буну тәәҹҹүблә гаршылајырлар. О неҹә хорәк һазырлајаҹаг, неҹә ев ишләри ҝөрәҹәк? Ҝөздән әлил танышларымдан биринә елчи ҝәлмишди. Онунла аилә гурмаг истәјән шәхс демишди ки, евдә ипләр чәкәрәм, бу ипләрдән тутуб раһат һәрәкәт едәрсән. Ҝөрүн әлил һаггында нә дүшүнүрләр! Бәзән мәндән сорушурлар ки, ев ишләрини һәјат јолдашын ҝөрүр? Дејәндә дә ки, бу ишләри өзүм ҝөрүрәм, тәәҹҹүб едирләр. Бәли, бизим көмәјә еһтијаҹымыз олур. Ола биләр ки, мән еви тозсорана верәндә дөшәмәнин үзәриндә нәсә галсын. Бу заман һәјат јолдашым мәнә көмәк едир. Бунун ејби јохдур.”
Аилә һәјатындан сөз дүшүр. Ханым Әлаји дејир: “Һәјат јолдашым мәни илк дәфә иш јериндә ҝөрмүшдү. Өзү дејир ки, елә о заман онда мәнә гаршы бир мүнасибәт јараныб. Әввәл горхдум. Һеч вахт инанмырдым ки, кимсә мәнимлә аилә гурмаг истәјә. Тәбии ки, сағлам инсаны нәзәрдә тутурам. Доғрудан да ҹәмијјәтимиздә сағлам адамын әлиллә аилә гурмасына бир мәналы јанашылмыр. Елә дүшүнүрләр ки, әлил инсан һөкмән әлил инсанла аилә гурмалыдыр. Ја да үмумијјәтлә аилә гурмамасыны мүнасиб сајырлар. Мәним һәјатда, тәһсилдә бөјүк уғурлар газанмыш ҝөздән әлил рәфигәләрим вар ки, аилә һәјаты гурмагда чәтинлик чәкирләр. Мән дә горхурдум. Горхурдум ки, мүнасибәт тез дәјишә, аиләси мәни бәјәнмәјә, мәнимлә јахшы рәфтар олунмаја. Һәјат јолдашымын чох һөрмәтли бир аиләси вар. 9 иллик мүштәрәк һәјатымызда өз аиләмдәкиндән дә үстүн бир мүнасибәтлә растлашмышам.”
Мәсиһ Әлаји Иран телевизијасынын илк ҝөздән әлил апарыҹысыдыр. Олсун ки, онун бу сечими башга әлилләр үчүн дә јол ачды. Әлилләр верилишләрдә тәкҹә гонаг олмадылар. Ханым Әлаји дејир ки, әввәлләр дикторлуғу раһат бир иш сајырдым. Инди исә бунун бир сәнәт олдуғуну дүшүнүр. О дејир: “Илк аддымда мәнә елә ҝәлирди ки, әла дикторлуг едирәм. Заман өтдүкҹә, өз верилишләрими изләдикҹә баша дүшдүм ки, бу бир бөјүк сәнәтдир. Һәтта сонралар бу ишдән узаглашмаг истәдим. Дүшүнүрдүм ки, дикторлуг үчүн ҹәсарәтим бәс етмир. Чүнки мәндә утанҹаглыг һисси ҝүҹлүдүр. Өзүм һәссас олдуғумдан верилишдә гаршы тәрәфин дә тез инҹијәҹәјиндән еһтијатланырам. Режисорун гәрары әсасында верилиш орижинал олур, гонагла һансыса мәгамлар әввәлҹәдән разылашдырылмыр. Верилиш ҝедишиндә ҝөзләнилмәјән һадисәләр баш верир. Ики әлилин сөһбәти доғрудан да бир һадисәдир. Әксәр достлуг мүнасибәтләриндә илк аддым атан гаршы тәрәф олуб. Амма верилишдә бу миссијаны дәјишмәли олмушам. Мән дикторам, ев саһибијәм вә гонагла арада олан бузу әридиб мүнасибәт гурмалыјам. Буна ҝөрә бәзән ниҝаранчылыг кечирирәм. Амма әминәм ки, бир әлиллә исти мүнасибәт гурмаг әлил үчүн даһа асандыр.”
Ханым Әлаји дејир ки, онларын верилишиндә һәр шеј тәбиидир, чәкилиш заманы мәгамлар әввәлҹәдән мүәјјәнләшдирилмир. О дејир: “Әҝәр верилишдә мејвә әлимдән дүшәрсә вә ја ади чај әвәзинә нанәли чај тәклиф едирәмсә бүтүн бунлар тәбиидир, өнҹәдән разылашдырылмајыб. Илк верилишләрдән бириндә истәканы синијә гојмаг истәјәндә мејвә ширәсини сүфрәјә дағытдым. Илк верилишләрдә белә бир һадисә баш вермәси мәним үчүн хош дејилди. Инди исә һансыса әшјалара билмәдән тохунмаг вә ону сонрадан јеринә гајтармаг ади һал алыб. Чәкилишдән истисна һалларда һансыса һиссә чыхарылыр. Бир верилишдә мејвә әлимдән дүшдү, ону гонаг јердән галдырыб мәнә верди. Режисор бу һиссәни кәсмәди. Бу бизим һәјатымыздыр. Бу һәјаты олдуғу кими ҝөстәрмәк мараглыдыр. Ҝөздән әлил шәхс сизә мејвә тәклиф едәндә сизи о ҝөрмүр дејә дүз дајанмајын, гаршыдакы инсан сизи ҝөрүрмүш кими еһтирам әламәти олараг бир гәдәр гәддинизи әјин.”
Риск едиб ханым Әлајијә гејри-ади бир суал веририк. О кимин чөһәсини ҝөрмәк истәјир, кимин симасындан сары дарыхыр? Мараглы ҹаваб верир: “Ата-анамын чөһрәләриндән сары дарыхмышам. Амма бир ҝүн ҝөзләрим ачылсајды дәрһал ҝүзҝүнүн гаршысына гачыб өз чөһрәмә бахардым. Өзүмү ҝөрмәк үчүн дарыхмышам. Һәјат јолдашымын чөһрәсини ҝөрмәк истәјәрдим. Бу она ҝөрә дејил ки, онун ҝөркәми мәним үчүн мараглыдыр. О дүнјанын ән чиркин инсаны олса да мәним үчүн әзиздир. Амма чөһрәсини ҝөрмәк мараглы оларды. Тәбии ки, зеһнимдә онун чөһрәсини тәсәввүр едирәм. Әминәм ки, чох меһрибан ҝөзләри вар.”
Ҝөздән әлиллијин мәһдудијјәтләриндән сөз дүшәндә дәрһал китабдан данышыр. Дејир: “Чох истәјирәм ки, китаб охујум. Амма баҹармырам. Ахы мән шеир вә әдәбијјат ашигијәм. Өтән ҝүн бир шеир мәрасиминдә иштирак едирдим. Мәрһум Гејсәр Әминпурун китабыны һәдијјә вердиләр. Китабы әлимә аланда чох сыхылдым. Чох истәјирдим ки, китабы ачыб охуја билим. Шеир охумаг өзү дә бир сәнәтдир. Мән китаб охуја билмәсәм дә јахшы шеир охујурам. Салеһ Әла, Сәдрәддин Шәҹәрә, Әбдүлҹәббар Какаинин шеир охумасыны чох севирәм.”
Бәли, биз ишҝүзар бир ханымла сөһбәтләширик. О һәр ҝүн мүәјјән саатда иш башында олмалыдыр. Онун ишә неҹә ҝедиб-ҝәлмәси дә бизим үчүн суал иди. Деди: “Мән ишә ҝедиб-ҝәлмәк үчүн ширкәтин нәглијјат васитәләриндән истифадә едирәм. Башга јерә ҝедәндә такси чағырырам. Бир нечә дәфә јыхылыб әзилмишәм. Етираф едим ки, ара бир дејинмәјим дә олуб. Әлбәттә ки, өзүмү данлајырам ки, нә үчүн еһтијатсызлыг едирсән! Аллаһы чох севирәм, Онунла чох данышырам. Белә дә олур ки, корлуг сәбәбиндән бир иши баҹармајанда Аллаһа ҝилејләним. Инсанын гәлбинә тохунан һаллар олур. Јахын һесаб етдијим бир шәхсдән хаһиш етдим ки, јол хәрҹини өдәјәрәм, мәнимлә сәфәрә чыхсын. Деди јол хәрҹини версән дә, вахтымын әвәзини верә билмәзсән, вахтым јохдур. Белә мүнасибәтләр инсанын гәлбини гырыр. Белә вахтларда Аллаһа ҝилејләнирәм.
Диггәтимиздән јајынмајан нөгтәләрдән бири дә ханым Әлајинин сәһнә ҝејими олду. О хүсуси бир зөвглә ҝејинир. Рәнҝләрин сечими барәдә сорушдуг. Деди: “Мән рәнҝләри чох севирәм. Алыш-веришә ҝедәндә мәни мүшајиәт едән адама һансы рәнҝдә либас истәдијими дејирәм. Јәни рәнҝи өзүм сечирәм. Ҝејимә ујғун баш өртүјү ҝөтүрүрәм. Сәһнә палтарларымы рәнҝинә ҝөрә ајырмышам. Биринҹи сырада ағ рәнҝ ҝејим вә өртүкләр ҝәлир. Икинҹи сырада мави вә бәнөвшәји рәнҝдир. Үчүнҹү сырада сары вә нарынҹы кими исти рәнҝләр дајаныр. Беләҹә рәнҝләрә ҝөрә груплашдырма апарырам. Либасларын үзәриндә брајл хәтти илә гејдләр гојмушам.”

Vilayet.nur-az.com


6913 بازدید
در حال ارسال اطلاعات...