Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
14 Август 2015

Дүз јолдан азманын сәбәбләри

Археоложи газынтылар вә тарихи шаһидләрин ҝөстәрдијинә әсасән бәшәр тарихиндә јарадана олан етигад һәмишә мөвҹуд олмушдур.
Бәшәр тарихиндә динсизлик вә материализмин гәдим кечмиши вардыр. Археоложи газынтылар вә тарихи шаһидләрин ҝөстәрдијинә әсасән бәшәр тарихиндә јарадана олан етигад һәмишә мөвҹуд олмушдур. Гәдим заманлардан етибарән динсиз вә Аллаһы инкар едән (мүлһид) шәхсләр олмушлар. Лакин динсизлик 18-ҹи милади әсриндән етибарән әввәлҹә Авропа өлкәләриндә ҝүҹләниб, даһа сонра исә јаваш-јаваш дүнјанын саир мәнтәгәләринә јајылмаға башлады.
Бу һадисәнин килсә үсул-идарәсинин диктаторчулуг принсипләринә гаршы вә мәсиһијјәтин зиддинә олан бир әксүл-әмәл кими јаранмасына бахмајараг онун далғалары саир динләри вә мәзһәбләри дә бүрүдү. Гәрб өлкәләриндә динсизлијә олан мејл онларын сәнәткарлыг вә технолоҝијасы илә јанашы дүнјанын башга өлкәләринә дә нәгл олунмушдур. Сон әсрдә марксизмин иҹтимаи-игтисади тәфәккүрү өлкәләрин чохунда јајылмыш вә инсанијјәт үчүн бөјүк бир бәлаја чеврилмишдир.
Бу инһирафчы нәзәријјәнин јараныб инкишаф етмә вә јајылма сәбәбләри чохдур вә онларын һамысынын арашдырылмасы үчүн ајрыҹа бир китаб јазылмалыдыр. Лакин үмуми һалда ону үч әсас амилдә хүласәләндирмәк олар:
1.Психоложи амилләр. Јәни динсизлијә мејл етмәк үчүн шәхсләрдә јарана биләҹәк мәгсәдләр; һәтта шәхсин өзү бунун тәсириндән аҝаһ олмаја да биләр. Онларын ән мүһүмү тәнпәрвәрлик (наз-немәт ичиндә јашамаг), раһатлыға, ачыг-сачыглыға мејл етмәк вә мәсулијјәт һисси кечирмәмәкдир. Белә ки, бир тәрәфдән хүсусилә мадди вә һисс олунан ләззәтләрлә ујғун ҝәлмәјән тәдгигатын зәһмәтләри тәнбәл, раһатлыг ахтаран вә һиммәти олмајан шәхсләрин тәдгигат апармасына мане олур, диҝәр тәрәфдән һејванлара мәхсус олан гејдсиз-шәртсиз азадлыг, ачыг-сачыглылыг, мәсулијјәт һисси кечирмәмәк вә мәһдудијјәтә разы олмамаг онларын илаһи дүнјаҝөрүшә мејл етмәсинин гаршысыны алыр. Чүнки илаһи дүнјаҝөрүшү гәбул едиб һикмәтли јарадана етигад бәсләмәк бир сыра диҝәр етигадларын да әсасыны тәшкил едир ки, онлар инсанын бүтүн ихтијари давраныш вә рәфтарларында мәсулијјәт һисси кечирмәсини тәләб едир. Бу да чох һалларда өз истәкләриндән кечмәсини вә мүәјјән мәһдудијјәтләри гәбул етмәсини тәләб едир. Бу мәһдудијјәтләрин гәбул едилмәси шәхсин ачыг-сачыглылыг мејлләри илә ујғун ҝәлмәдијиндән бу һејвани мејл, һәтта өзүнүн аҝаһлығы олмајан бир шәкилдә олса белә, инсанын бу мәсулијјәтләрдән бојун гачырмасына вә нәтиҹә етибары илә Аллаһын варлығыны инкар етмәсинә сәбәб олур.
Диҝәр психоложи амилләр дә динсизлијә мејл етмәкдә тәсирлидир вә саир амилләрин ардынҹа јараныр.
2.Иҹтимаи сәбәбләр. Јәни бәзи ҹәмијјәтләрдә јаранан хошаҝәлмәз мүһитләр вә иҹтимаи шәраитләр, еләҹә дә дини ишләри өһдәсинә алан шәхсләр динсизлијин јаранмасында, јахуд јајылмасында мүәјјән рол ојнајыр. Белә бир шәраитдә әгли тәфәккүр вә идрак бахымындан зәиф олан, мөвҹуд мәсәләләри дүзҝүн шәкилдә тәһлил едиб арашдыра билмәјән, һадисәләрин һәгиги сәбәбләрини дәрк едә билмәјән инсанлардан чоху бу кими ујғунсузлуг вә хошаҝәлмәз һалларын баш вермәсиндә диндарларын рол ојнадығыны бәһанә едәрәк бу мәсәләләри идеолоҝија вә динин һесабына јазыр вә белә тәсәввүр едирләр ки, бу кими хошаҝәлмәз шәраитин јаранмасына мәһз дини етигад сәбәб олмушдур. Буна ҝөрә дә диндән узаглашырлар.
Бу кими амилләрин нүмунәсини Авропанын ренесанс дөврүндәки иҹтимаи шәраитиндә мүлаһизә етмәк олар: килсә мәмурларынын сијаси, һүгуги вә дини саһәләрдәки јарамаз ишләри ҹамаатын мәсиһијјәтдән вә үмумијјәтлә дин вә диндарлыгдан узаглашмасынын мүһүм амили олмушдур.
Бу кими амилләрин тәсиринә диггәт јетирмәклә бүтүн дин ишчиләринә өз мәсулијјәтләринин әһәмијјәтини вә һәссас мөвгејини дәрк етмәләри зәруридир. Онлар билмәлидирләр ки, онлардан баш верән јарамаз һәрәкәтләр ҹәмијјәтин јолдан азыб бәдбәхтлијә дүчар олмасына сәбәб ола биләр.
3.Идеоложи сәбәбләр. Јәни шәхсләрин зеһнинә ҝәлән, јахуд башгаларындан ешитдикләри шүбһәләр. Белә ки, чохлары онлары дәф етмәјә гадир дејил вә онлардан мүәјјән гәдәр тәсирләнирләр. Һеч олмазса онларын фикирләринин тәшвишә дүшүб изтираблы олмасына сәбәб олур. Нәтиҹәдә бу шүбһәләр јәгин вә хатирҹәмлијин һасил олмасына мане олур.
Бу амилләр дә өз нөвбәсинә кичик дәстәләрә бөлүнә биләр, о ҹүмләдән һиссә (тәҹрүбәјә) мејлдән јаранан шүбһәләр, јанлыш әгидәләрдән төрәнән шүбһәләр, дүзҝүн олмајан бәјанлардан вә зәиф сүбутлардан мејдана ҝәлән шүбһәләр, илаһи әдаләт вә һикмәтин әксинә олдуғу тәсәввүр олунан хошаҝәлмәз һадисәләрлә әлагәдар јаранан шүбһәләр, дини әгидәләрин зиддинә гәләмә верилән елми фәрзијјәләрдән төрәнән шүбһәләр, бир сыра дини ганунлар вә һөкмләр, о ҹүмләдән һүгуги вә сијаси мәсәләләр барәсиндәки һөкмләрлә әлагәдар јаранан шүбһәләр.
Бәзән ики, јахуд даһа артыг амил шәкк вә тәрәддүдә, инкар вә динсизлијә сәбәб олур, Бәзән дә мүхтәлиф психоложи чатышмамазлыглар шүбһәләрә шәраит јарадыр вә өз ардынҹа фикирдә вәсвәсә кими руһи хәстәлик әмәлә ҝәтирир вә бу хәстәлијә тутулан шәхс һеч бир дәлиллә, бүрһанла гане олмур. Неҹә ки, әмәлдә вәсваслыға дүчар олан шәхс јеринә јетирдији ишин дүзҝүн олмасына һеч вахт хатирҹәм олмур. Мисал үчүн әлини он дәфәләрлә суја батырыр, јенә дә онун пакланмасына әмин олмур, һалбуки елә әввәлдән пак имиш вә пакламаға да еһтијаҹы јохмуш!


6465 بازدید
در حال ارسال اطلاعات...