Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
28 Мај 2015

Американын икили рәфтарларынын тарихи нүмунәләри

Сәккиз иллик мүһарибәдә Америка вә мүттәфигләри, һәтта Русија Сәддама јардым ҝөстәрди
Бу ҝүн дүнјанын сијаси хәритәсиндә Ислам вә Либерализм рәнҝләри диггәти чәкир. Дүнја бир тәрәфдә империалист Америка, диҝәр тәрәфдә исламчы Иран олмагла ики гүтбә бөлүнмүш кими ҝөрүнүр. Кимдир һаглы? Дүнја иҹтимаијјәти Американын һәр ҝүн артан ҹинајәтләринә рәғмән бу өлкәни дүнјанын сабитлијини позмагда тәгсирли сајыр. Америка һәм дә Ислам Ҹүмһуријјәтинә гаршы бүтүн һәдләри ашараг һәр тәдбирә әл атыр. ИШИД кими мүтләг террорчу тәшкилатын архасында дајанан Америка ејни заманда Ираны терроризми һимајә етмәкдә тәгсирләндирир. Һансы ки бу өлкәнин тәҹавүзү, террору дәстәкләмәси Ирагын Ирана тәҹавүзү заманы ајдын олду!! 1982-ҹи илин март ајында Рејган дөвләти террору дәстәкләјән өлкәләр листиндән Ирагын адыны силди. Американын хариҹи сијасәтиндә сон онилликләрдә белә ријакар аддымлар чох олуб. Бәзиләри иддиа едир ки, Американы јалныз милли мәнафеләри дүшүнүр вә өз хариҹи сијасәтини бу принсип үзәриндә гуруб. Амма өз милли мәнафеләринә хатир дүнјаны ганда боғмаг һеч бир әхлага сыған мүнасибәт дејил. Бәзиләри дә иддиа едир ки, Американын хариҹи сијасәтиндә тәјинедиҹи амил өлкә хариҹиндәки һадисәләр, о ҹүмләдән Исраилдир. Бу ҝүн дүнјанын истәнилән бир дөвләтини дәјәрләндирмәк үчүн терроризмә мүнасибәт кими бир мејар вар. Бир заман Ираг бејнәлхалг тәшкилатлары нәзәратдә сахлајан дөвләтләр тәрәфиндән террору һимајә едәнләр листинә салынды. Иран Ислам Республикасы Һәмас вә Һизбуллаһ кими тәшкилатлары мүгавимәт тәшкилатлары олараг һимајә едирди. Һәмас вә Һизбуллаһ өз өлкәләринин әрази бүтөвлүјү уғрунда вурушан тәшкилатлардыр. Буна бахмајараг, Америка бу тәшкилатлары да террорчу груплар сијаһысына салыб. Мараглыдыр ки, Иран Ислам Ингилабына гаршы ҝөрүнмәмиш ҹинајәтләрә ал атмыш Халг Мүҹаһидләри тәшкилаты һәмишә Америка тәрәфиндән һимајә олунуб. Бу тәшкилат узун мүддәт Ираг әразисинә јерләшиб. Јалныз Сәддам режими девриләндән сонра Иран Ислам Республикасынын тәкидләри илә бу тәшкилат Ираг әразисиндән чыхарылыб. Бу ишдә сабиг Ираг башчысы Нури Маликинин ролу бөјүк олуб. Амма бу һадисәдән сонра да Америка Халг Мүҹаһидләри тәшкилатыны һимајә етмәкдән чәкинмәјиб. Османлы империјасынын сүгуту илә Ираг дөвләти јаранды. Ираг дөвләти реҝионал вә бејнәлхалг һадисәләрдә мүһүм рол ојнајырды. Мүһүм сијаси, игтисади вә идеоложи мөвгеји Ирагы дүнјаја нәзарәтдә иддиалы өлкәләр үчүн әһәмијјәтли едиб. 1979-ҹу илдә Америка Хариҹи Ишләр Назирлији бир нечә дөвләти террору һимајә едәнләр листинә салды. Белә иддиа олунур ки, һәмин өлкәләр бејнәлхалг террору һимајә едир. Ливија, Ираг, Ҹәнуби Јәмән, Сурија бу сырада иди. 1982-ҹи илдә Куба да һәмин сијаһыја әлавә едилди. Сонра Иранда ингилаб баш верди, монархија режими деврилди вә Ислам Республикасы гурулду. Иран Ислам Республикасы АБШ вә мүттәфигләринин дүнја мигјасында империалист сијасәтләринә гаршы бајрагдар олду. Ислам Республикасы бүтүн дүнјада әдаләтли системин гурулмасы, истисмар вә зоракылыға сон гојулмасы истигамәтиндә фәалијјәтләрә башлады. Бунунла да Иран тәҹавүзкар Американын бир нөмрәли дүшмәнинә чеврилди. Американын террора мүнасибәтдә икили јанашмасы сон илләрдә өзүнү даһа габарыг шәкилдә ҝөстәриб. Иранын террору һимајәдә иттиһам едән Ағ Ев Халг Мүҹаһидләри террорчу груплашмасынын террор тәшкилаты кими танынмамасы истигамәтиндә тәлаш ҝөстәриб. Американын Иранын дахили ишләринә ачыг гарышмасына етираз олараг бу өлкәнин Теһрандакы сәфирлијинин мүбариз ингилабчылар тәрәфиндән тутулмасы, дипломатик миссија ады алтында ҹасуслуг фәалијјәти ҝөстәрән америкалыларын ҝиров ҝөтүрүлмәси ики өлкә арасында мүнасибәтләри даһа да ҝәрҝинләшдирди. Америка Ирана гаршы санксијалар тәтбиг етмәјә башлады. Бу ҝүн ады ҝүндәмдә олан санксијалара елә һәмин дөврдә старт верилиб. Онлар Ирана гаршы фәалијјәтләриндә бу өлкәјә тәҹавүзә дә әл атдылар. Сәддамы Ирана һәрби тәҹавүзә сөвг едилди. Сәккиз иллик мүһарибә әрзиндә Америка вә мүттәфигләри, һәтта әкс гүтбдә олан Русија Сәддама јардым ҝөстәрди. Ады террору һимајә едән өлкәләр сырасында олан Ираг бу сијаһидән чыхарылды. Ирага гаршы мүнасибәт дәјишилди. Ирагын адыны террору һимајә едәнләр сијаһисиндән чыхармагла онун һәрби бахымдан тәҹһизаты үчүн јол ачдылар. Америка 1984-ҹү илдә рәсми бәјанат верди ки, Иранын гәләбәләри Американын милли мәнафеләринә зиддир. 1984-ҹи илин декабр ајында Ағ Ев рәсмиси Ҹефре Кент өз мәрузәсиндә билдирди ки, Ајәтуллаһ Хомејни Гәрбин мәнафеләри үчүн тәһлүкә сајылыр. Онлар мәрһум Имама гаршы террор әмәлијјатына белә әл атдылар. Американы горхудан һадисәләрдән бири дә бу иди ки, Иран Русија илә мүттәфиг ола биләр. 1985-ҹи илин јанвар ајында АБШ Хариҹи Ишләр Назири Ҹорҹ Шолтес елан етди ки, Иран бејнәлхалг терорру дәстәкләјир, бундан сонра Ираны силаһла тәҹһиз едәнләрә тәзјиг ҝөстәриләҹәк. 1985-ҹи илин феврал ајында Америка һәрби сәнајеси Ирага 45 нәһәнҝ һәрби вертолјот верди. Бу Ирага ҝөстәрилән һәрби јардымын кичик бир нүмунәсидир. Аз әввәл террору һимајә едән дөвләт сајылан Ирагын сонрадан белә һимајә олунмасы Американын икили сијасәтләринә ашкар нүмунәдир.
Халг Мүҹаһидләри тәшкилаты 1960-ҹы илдә анти-империалист сијасәт изләјән тәшкилат кими јарадылыб. Халг Мүҹаһидләринин илк тәсис оҹағы Иран университетләри олуб. Бу тәшкилат марксист јөнлү олуб, шаһ режиминә гаршы чыхыб. Пәһләви режиминин сон илләриндә дини јөнүнү кәнара гојараг, сырф марксист истигамәт тутуб. Иран Ислам Ингилабынын гәләбәсиндән сонра Халг Мүҹаһидләри тәшкилаты ингилаба арха чевирәрәк мүхалиф мөвге тутуб. Силаһлы гаршыдурмаја гәдәр ҝедән бу гуруплашма үзвләри тәгиб олундуғу үчүн әввәлҹә Парисә, сонра Ирага сығыныб. Сәддам Иранла мүһарибә апардығындан бу террорчу груплашманы өзүнә мүттәфиг сајырды. Беләҹә, бу тәшкилатын ихтијарына милјардларла доллар, һәрби тәҹһизат верилди. Белә ки, Халг Мүҹаһидләри Сәддамла ачыг һәмкарлыға ҝедиб, Иран халгына гаршы чыхдылар. Амма Ирагын өзүндә дә груплашманын өлкәдә јерләшмәсинә вә фәалијјәтинә етираз едәнләр вар иди. Сәддам тәрәфиндән тәзјигә мәруз галан күрдләр вә шиәләр бу тәшкилатын фәалијјәтләринә сон гојулмасыны истәјирдиләр. Халг Мүҹаһидләри тәшкилатынын, мүнафигләрин террорчу һүҹумлары 1970-ҹи илләрдән башлајыр. О заман бу тәшкилат шаһ режиминә гаршы фәалијјәт ҝөстәрирди. Тәбии ки, Иран шаһы илә мүттәфиг олан Америка бу тәшкилаты террорчу кими дәјәрләндирди. Һәмин тәшкилат 1973-ҹү илдә Американы тәмсил едән мәмурлардан бирини гәтлә јетирди. 1975-ҹи илдә америкалы ики һәрби мүшавир өлдүрүлдү. Бөјүк Америка ширкәтләринин рәһбәрләри арасында да гәтлә јетириләнләр олду. Халг Мүҹаһидләри тәкҹә шәхсләр јох, һәм дә шаһ вә Америкаја хидмәт едән ширкәтләрә гаршы әмәлијјатлар һәјата кечирирди. Шаһ режиминин сон илләриндә бу тәшкилатын һүҹумуна мәруз галмајан Америка ширкәти јох иди. Халг Мүҹаһидләринин террорчу әмәлијјатлары ингилабдан сонра Иран халгына гаршы јөнәлди. 1992-ҹи илдә Нју-Јоркда, БМТ дә Иран нүмајәндәлијинин офисинә һүҹум тәшкил едилди. Бу ону ҝөстәрирди ки, тәшкилатын силаһлы фәалијјәтләри һәлә дә давам едир. Халг Мүҹаһидләрини шаһ дөврүндә таныјан Ағ Ев 1997-ҹи илдә Халг Мүҹаһидләрини террорчу тәшкилатлар сијаһисиндән чыхарды. Бу сијаси бир мәзһәкә иди. Дүнјада бу аддымы гынамајан сијасәтчи галмады. Иранда Мәһәммәд Һатәми һакимијјәтә ҝәлдикдән сонра ону либерал сајан Ағ Ев Иранла әлагәләри јахшылашдырмаг фикринә дүшдү. Амма сонракы һадисәләрдән ајдын олду ки, Иран Ислам Ҹүмһуријјәтинин талејини ајры-ајры мәсуллар јох, халг тәјин едир. Халг Мүҹаһидләри нүвә енержиси үзрә мүтәхәссисләри һәдәфә алдылар. Америка буну ҝөрүр вә дәстәкләјирди. Бу тәшкилат Америка кәшфијјат идарәсинин әлиндә бир ојунҹаға чеврилмишди. Халг Мүҹаһидләрини һимајәсиндән долајы ҹидди иттиһам олундуғуну ҝөрән Ағ Ев 2009-ҹу илин јанвар ајында Халг Мүҹаһидләрини нөвбәти дәфә террорчу груплашма кими таныды. Амма бу икили рәфтар архасында нә дајандығыны дүнја ҝөрүрдү. Иран Ислам Республикасына гаршы сон дөврдә һәјата кечирилән террор һадисәләриндә мәһз Ағ Евин һимајә етдији мүнафигләр дајаныр. 2012-ҹи илдә нөвбәти дәфә АБШ Хариҹи Ишләр Назирлији Халг Мүҹаһидләри террорчу груплашмасынын террорчулар сијаһисиндән чыхарылмасы тәшәббүсү илә чыхыш етди. Онлар буну сон 10 илдә тәшкилатын террордан узаг олмасы илә әлагәләндирдиләр. Һансы ки тәшкилатын әмәлијјатлары давам едирди, садәҹә артыг бүтүн әмәлијјатлар Ағ Ев тәрәфиндән нәзарәтә ҝөтүрүлмүшдү. Иранын нүвә мүтәхәссисләринә гаршы дүнјанын ҝөзү гаршысында һәјата кечирилән террор һадисәләри ортада икән Американын бу тәшкилаты һимајә етмәси аҹы истеһза доғурур. Бәли, Американы јалныз милли мәнафеләр дүшүндүрүр вә ән писи будур ки, милли мәнафеләрә хидмәт јолунда бүтүн ганунлар ајаг алтына алыныр. Америка һәтта өтән әсрин 70-ҹи илләриндә тәшкилат тәрәфиндән гәтлә јетирилән америкалылары да өз сијасәтинә гурбан вериб. Американын өз әразисиндә 1992-ҹи илдә тәшкилатын һәјата кечирдији террор әмәлијјаты да ҝөрмәмәзлијә вурулур.

Vilayet.nur-az.com


6217 بازدید
در حال ارسال اطلاعات...