Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
19 Декабр 2013

Мусиги һаггында

Гум Елм Һөвзәсинин устадларындан олан Ајәтуллаһ Никунам мусиги илә бағлы фикирләрини бөлүшүб. Устадын мүхтәлиф дини елмләр һаггында китаблары вар. Ҝәнҹлик дөврүндә сәккиз илә јахын мусиги тәһсили алыб вә бу саһәдә мүтәхәссис алимләрдән сајылыр.

***

Суал: Әввәлки сөһбәтләрдә гејд етмишдиниз ки мусиги саһәсиндә мәлуматыныз чохдур. Бу барәдә данышардыныз.

Ајәтуллаһ Никунам: Бәли, мән узун илләр Иран мусиги устадларындан биринин һүзурунда мусиги өјрәнмишәм. Бу инсан али мусиги тәһсили вә сәсә малик олмагла јанашы ҝөзәл әхлаг саһиби иди. Ону камил устад сајмаг оларды.

Мусиги бүтүн варлыглара таныш олан тәбии бир сәсдир. Тарих боју бүтүн халглар һансыса шәкилдә мусиги илә рабитәдә олуб. Мусиги, сәс сөз вә данышыг кими инсан вә һејванын дахили һиссләрини билдирир. Гәдимдә мусиги әнәнә сәвијјәсиндә истифадә олунуб. Заман өтдүкҹә о елм шәклини алыб. Һазырда инҹәсәнәтин әсас нөвләриндән бири мусигидир. Онун мүхтәлиф формалары, жанрлары вар. Мусигинин һәр жанры бир руһијјәни ифадә едир. Шәрг, Иран мусигиси дүнјанын ән гәдим мусигиләриндәндир. Бу саһәдә бөјүк устадларымыз олуб. Онлар мусигини тәкмилләшдириб, она јениликләр ҝәтириб.

Иран мусигиси өзү дә мүхтәлиф жанрлара, бөлмәләрә ајрылыр. Хүласә шәкилдә дејә биләрик ки Иранда Әфшари, Дәшти, Исфаһан, Әбуәта, Һумајун, Шүштәри, Шур, Шури-шираз, Пәһләви вә ја Мәснәви, Сејҝаһ, Чаһарҝаһ, Маһур вә Расти-пәнҹҝаһ аһәнҝләри мөвҹуддур. Онлар да мүхтәлиф голлара бөлүнүр. Һәр нөвүн зили вә бәми вар. Һәр һиссәнин өзүнәмәхсус ады вар. Дәсҝаһлар проспект кимидир. Бөлмәләр исә бу проспектин күчәләринә бәнзәјир.

Аз адам тапылар ки, бүтүн мусигини нөвләринә нифрәт етсин. Һиссисиз, гуру адамлар бүтүн мусигиләри, ҝөзәл тәбии сәсләри рәдд едә биләр. Ҝөзәл сәсин инсан вә ја башга бири тәрәфиндән јарадылмасы вә һансы шәкилдә јарадылмасы ајрыҹа бир мөвзудур.

Гејри-мүсәлманлар арасында аз адам тапылар ки, бизим һарам сајдығымыз ғина дејилән мусигини писләсин. Дүнјанын әксәр јериндә, әксәр халглар бу мусигиләри севирләр. Онларын нәзәринҹә, мусиги инсан руһуна арамлыг ҝәтирир. Мусиги олдугҹа һәссас бир дилдир. Бу дилин инсан тәфәккүрүнә фајдалары, о ҹүмләдән зәрәрләри ола биләр. Бәзән мусиги инсаны тәһрик едир, онун дүшүнҹәсиндә бөһран јарадыр. Мусигидә һарам, зәрәрли нөгтәләрин олмасыны тәкҹә Ислам демир. Амма Ислам шәриәтиндә бу мәсәләјә даһа һәссас јанашылыр.

Мусиги һаггында алимләр вә мәрифәт саһибләри мүхтәлиф фикирләр сөјләјиб. Мусигинин ифрат вә тәфрит хүсусијјәтләри, бир нөв мусигидә гырмызы хәтләр мүәјјәнләшдирилиб.

Мәсәлән, алим вә философ бир инсан мусигини там шәкилдә рәдд етмир. Онлар дәлилләр вә һөкмләрлә данышмыр. Онларын истинады ағыл вә һиссдир. Ариф вә философлар мусигини арамлыг ҝәтирән бир һадисә кими гәбул едир. Онларын бәјан етдији ағыл вә һиссин сөзүдүр. Бу зүмрә садәҹә мусигинин ашкар зәрәрли нөвләриндән узаг дајаныр.

Бәзән бир фәгиһ мусигини там шәкилдә һарам елан едир. Онун истинады һадисәнин заһири хүсусијјәтләридир. Онлар ариф вә философлардан фәргли олараг нәгли дәлилләри әсас ҝөтүрүр. Амма арифләрлә фәгиһләрин јанашмасында мүштәрәк нөгтәләр дә вар. Һәр ики зүмрәнин гәнаәти будур ки мусигини фитнә-фәсад, әјјашлыға булашдырмаг олмаз.

Демәк, әјјашлыгла мүшајиәт олунан мусигини нә арифләр, нә философлар, нә дә фәгиһләр гәбул едир. Бурада фәргли нөгтә одур ки, фәгиһ мусигинин өзүнү әјјашлыға тәһрик едән һадисә сајыр.

Суал: Гуран вә рәвајәтләрә әсасән мусигини неҹә дәјәрләндирмәк олар?

Ајәтуллаһ Никунам: Гуранда мусиги, ғина һаггында ашкар бир бәјанат јохдур. Амма мәсумларын бујругларында Гурана истинадән мүәјјән бәјанатлар јер алыб. Рәвајәтләрдә мусиги вә ғина һаггында Гурана истинадән һөкмләрлә растлашырыг. Һансы мусигинин һарам олмасыны һөкм етмәк үчүн тәбии ки бу рәвајәтләрдә ҹидди арашдырмалара еһтијаҹ вар. Мусигини там шәкилдә һарам елан едән мөтәбәр рәвајәт ҝөрмәмишәм. Амма ғина, һарам мусиги фәгиһләрин арашдырмаларында әсас јерләрдән бирини тутур. Рәвајәтләрдә ҝөзәл сәс һаггында хош сөзләр дејилир. Ајдын олур ки, Ислам мусигини там шәкилдә рәдд етмир. Фәгиһләрин дә һөкмләриндә фәргли нөгтәләр вар. Һансыса ваһид гәнаәтә ҝәлмәк олмур. Фәлсәфи дәлилләри, әгли аргументләри, нәгли әсаслары там шәкилдә нәзәрдән кечириб дүзҝүн гәрар чыхармаг олдугҹа чәтиндир. Буна ҝөрә дә мусиги илә бағлы фикирләрдә ујушмајан ҹәһәтләр мөвҹуддур. Бәзиләри мәлуматсыз олдуғундан тәләсик шәкилдә мусигини һарам билдирир, диҝәрләри ејни мәлуматсызлыга ону там һалал сајыр.

Суал: Нә үчүн бәзи рәвајәтләрдә мусиги шиддәтлә инкар олунур?

Ајәтуллаһ Никунам: Мәсумларын мусигини сәрт шәкилдә гадаған етмәсинин сәбәби бу ола биләр ки, һәмин дөвүрдә мусиги гүдрәт саһибләринин ихтијарында олуб. Сарајларда, ејш-ишрәт мәҹлисләриндә мусиги ән тәһриквериҹи амил сајылыб. Һәмин мәҹлисләрин ҝүнаһа васитә олмасы вә бу ишдә мусигинин гызышдырыҹылығы она гаршы сәрт бәјанатлара ҝәтириб чыхарыб. Ғина вә мусиги тарих боју ејш-ишрәт әһлинин ихтијарында олуб, етигадсыз вә азғын инсанлар мусигини өз әлиндә сахлајыб. Шәриәтин мөвгеји будур ки ҝүнаһа тәһрик едән истәнилән бир һадисә гадағандыр. Бу принсипи ағыл вә шәриәт гәбул едир. Философлар вә фәгиһләр арасында гејд олунан принсип мүштәрәк гәбул олунан принсипләрдәндир. Ајдын мәсәләдир ки Ислам һеч бир һалда инсанын һагг јолдан чыхмасы илә разылашмыр. Бу да һәгигәтдир ки, ејш-ишрәт олмајан јердә, мүәјјән шәртләр дахилиндә ҝөзәл сәс һалал сајылыр. Әҝәр мусиги инсаны дүшүндүрүрсә, онда шәһвәт һиссләрини тәһрик етмирсә бу мусиги барәдә арашдырмаја дәјәр. Демәк, мусигидә инсаны аздыран нөвләрин олмасы шүбһәсиздир. Арифләр дә, философлар да, фәгиһләр дә инсан дүшүнҹәсини һәгигәтдән јајындыран мусигини рәдд едир. Инсан ғинадан, аздырыҹы мусигидән нә гәдәр узаг оларса дүшүнҹәси пак галар, зеһниндә фајдалы фикирләрә зәмин јаранар. Тәәссүф ки, һәлә ки дүнја сағлам мусигини зәрәрли мусигидән ајдын шәкилдә фәргләндирмәјиб.

Мүасир дөврүмүздә мусиги фәрди вә иҹтимаи һәјатын әксәр саһәләринә нүфуз едиб. Мусигидән кәнарда галмаг мүмкүнсүз олуб. Азғын мусигидән гуртулмаг вә ја мусигини азғынлыгдан хилас етмәк үчүн арашдырма вә тәлашлара еһтијаҹ вар. Дүнјамызда мусиги һәлә ки фәсад амили олараг галыр. Дүнја империализми мусигидән наркотик маддәләр кими инсанлары јухуја вермәк үчүн истифадә едир. Мусигијә алудә, әсир олмуш инсан өз һаглары барәдә дүшүнмүр. Үмид едирик ки, бәшәријјәт һәгиги Ислам һөкмләринин сајәсиндә, Ислам үсул идарәсинин ҝенишләнмәси илә фајдалы мусигидән бәһрәләнәҹәк.

Nur-az.com/Авини


5865 بازدید
در حال ارسال اطلاعات...