Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
02 Сентјабр 2019

МӘНӘВИ ТӘНӘЗЗҮЛҮН АГИБӘТИ

Зәрдүшт Әлизадә


Әһалинин сајы артдыгҹа, кејфијјәти дүшүр

Һәјат тәҹрүбәмдә бир нечә дәфә ҹәмијјәтин мәнәви тәнәззүлүнүн дөвләтин сүгутуна ҝәтирдијини ҝөрмүшәм. Мәһз буна ҝөрә мүасир Азәрбајҹан ҹәмијјәтиндә мүшаһидә етдијим мәнәви тәнәззүл әламәтләри мәни дәриндән нараһат едир. Мәндә һеч бир шүбһә јохдур ки, бу әламәтләр дөвләтин јахынлашан сүгутундан хәбәр верир.

Охуҹум мәнә инанмаја биләр, һаггыдыр. Гој Аз.ТВ-јә бахсын вә Әлијев режиминин арамсыз уғур вә гәләбәләринә севинсин.

Ән ҹаһаншүмул вә ҝүрултулу сүгут ССРИ (Совет Сосиалист Республикалары Иттифагы) адлы гүдрәтли дөвләтин пајына дүшдү. Ичи бәндәниз олмагла әһалимизин азы јарысы бу дөвләтдә јашајыб вә мәним нә демәк истәдијими һеч олмаса тәхмин едә биләр.

Сөзүмүн ҹаны садәдир: мәнәви тәнәззүл о заман тәһлүкәјә чеврилир ки, ҹәмијјәтин сәси дөвләтә чатмыр. Сырави вәтәндашлар әмин олурлар ки, бу дөвләт онларын дејил, зира онларын сөзүнүн гара гәпиклик дәјәри јохдур. Дөвләт рәһбәрләринин нитгләриндә һәгигәт вә әдаләт фаизи мүтләг сыфра јахынлашыр. Буну һамы ҝөрүр вә анлајыр, буну дејәнин ағзыны дөвләт јумур вә ҹәзаландырыр. Ҹәмијјәтин әксәријјәти бу ҹәзаны һаглы сајыр вә дејир ки, “өзү ҝүнаһкардыр, ағзыны фарағат сахлајајды”. Јәни ҹәмијјәт үчүн һәгигәтин дәјәри сыфра јахынлашыр.

Һәгигәт олмајан јердә исә һеч бир әшјанын вә мәфһумун, о ҹүмләдән дөвләтин вә гурулушун да дәјәри олмур. Бу, аксиомадыр вә сүбута еһтијаҹы јохдур.

1991-ҹи илдә Сов.ИКП-нин үзвләринин сајы 18 милјону кечмишди. Һамы һәр ај үзвлүк һаггы верирди. Милјонлар арамсыз сел кими партија хәзинәсинә дахил олурду. Бу пула партија гәзет вә журналлар, китаблар чап едирди, семинарлар, конфранслар кечирирди. Бу гәзетләрдә, журналларда, китабларда, семинар вә конфранслардакы нитгләрдә һәгигәт јох иди, һәгигәт јасаг иди.

Бәс нә вар иди? Рәһбәрлијин халга једиртдији јаланларын тәкрары вә тәрифи.

Ријакарлыг ҹәмијјәти вә дөвләти һөрүмчәк тору кими бүрүјүб тәрпәнмәјә гојмурду. Һамынын ҝөрдүјү-билдији һәгигәти дејәни дөвләт дә, ҹәмијјәт дә инкар едирди. Икиүзлү, сыртыг, јаланчы, мәддаһ, оғру вә һәјасыз зәманәнин гәһрәманына чеврилмишди. Виҹданлы вә тәмиз инсанларын әдаләтсизликдән вә зүлмдән бағры чатлајырды.

Дөвләтин јухары сәфи бугәләмун, мәсләксиз вә әгидәсиз кадрларла долу иди. Систем елә гурулмушду ки, виҹданлы вә ҹәсарәтли инсан јухары һеч ҹүр дүшә билмәзди. Мәһз буна ҝөрә дөвләтин сүгуту зирвәсинә чатанда, тотал бөһран һалында јухарыда бирҹә нәфәр дә мүшкүлләри чөзмәк габилијјәти олан шәхс тапылмады. Дөвләти ҹанла-башла дағыдан горбачовлар, јелтсинләр вә чубајслар тапылды, дөвләтин хиласкары тапылмады. ССРИ чөкдү вә дағылды.

Онун јериндә пејда олмуш дөвләтҹикләрин талеји мүхтәлифдир. Үч Балтикјаны дөвләтҹик тез-тәләсик Авропа Иттифагына пәрчим олуб мүһүм мүшкүлләрин мәсулијјәтини Брүссел мәмурларына һәвалә етдиләр вә “өлүм, ја галым” суалынын ҹавабыны тапмаг мәсулијјәтиндән ҝуја ки, хилас олдулар.

Мәркәзи Асија дөвләтҹикләри ҝеријә, орта әсрләрә тәбии дөнүш мәрһәләсини јашајыб бир бөһрандан диҝәринә дығырланыр вә талеләринин неҹәлијини һеч ҹүр тәсәввүр едә билмирләр. Онларын ҝәләҹәји халгдан дејил, һакимијјәтдә кимин олмасындан чох асылыдыр.

Сапармурад Түркмәнбашынын Түркмәнистана вурдуғу мөһүрү Гурбангулу Бердымүһәммәдов силди, онун мөһүрүнүн дә силинәҹәји һеч бир шүбһә доғурмур.

Руслар колхоз сәдри Имамәли Раһмонову Таҹикистанын рәһбәрлијинә 80 мин инсанын һәјатына сон гојмуш вәтәндаш мүһарибәсиндән сонра ҝәтириб гојдулар. Өлкә инди дөнүб олуб колхоз, бүтүн вәзифәләрдә Раһмоновун кәндлиләри вә аилә үзвләри әјләшиб МДБ-нин ән касыб өлкәсинин вар-јохуну ҹибләринә долдурурлар.

Гырғызыстанда дөвләт чеврилишләринин адыны ингилаб гојуб өлкәни гарәт етмәк наминә мүхтәлиф тајфаларын дава-далашына “демократија уғрунда мүбаризә” кими ујдурма ад гошдулар. Биринҹи президент Русијада, икинҹиси Беларусда, үчүнҹүсү зинданда јашајыр, дөрдүнҹүнүн агибәти сонрадан билинәҹәк.

Өзбәкистанын рәһбәринин аиләси Ислам Кәримов һәлә сағ икән дағылмаға башлады, инди бәзиләри хариҹдә, бәзиләри ев дустағы, өлкәнин ҝәләҹәји јенә биринҹи шәхсин мәзаҹындан асылыдыр.

Аз-чох уғурла сон 30 или јашамыш дөвләтҹик Газахыстандыр ки, онун да агибәти Нурсултан Назарбајев һакимијјәтдән ҝерчәкдән ҝедәндән сонра бәлли олаҹаг.

Мәркәзи Асија дөвләтҹикләри үчүн үмуми олан гоһумбазлыг, јерлибазлыг, гарәт, јалан, зүлм вә рүшвәтхорлугдур ки, јерли әһалинин үмуми мәдәнијјәтини ачыб ортаја гојмушдур.

Тәбии ки, үздә рәсми тәблиғат бу дөвләтҹикләрин “аналогу олмајан инкишафы” барәсиндә сајсыз јалан-палан китаблар, филмләр вә верилишләр јајмагдадыр.

Молдова, Азәрбајҹан, Ҝүрҹүстан вә Украјна һаким зүмрәләрин күтбејинлији вә әһалинин зыр савадсызлығы уҹбатындан әразисинин әһәмијјәтли вә мүстәгиллијинин ҹидди һиссәсини итирмишдир.

Бу, фаҹиәдирми? Һәгигәти анлајан вәтәнпәрвәр инсанлар үчүн бу, фаҹиә сајыла биләрди, лакин хошбәхтликдән әһалинин мүтләг әксәријјәти ҝерчәклији дәрк етмәк габилијјәтиндән там мәһрумдур вә буна ҝөрә шад-хүррәм зиндәҝанлыг едир.

Ермәнистан мүстәсна вәзијјәтдәдир. О, јеҝанә сабиг мүттәфиг совет республикасыдыр ки, өз сабиг мүттәфиг республика статусуну горујуб сахлајыб. Јәни хариҹи сәрһәдләрини рус сәрһәдчиләри горујур, әразисиндә хәрҹини өзү өдәдији рус һәрби базасы дурур, нәфәсини дәрәндә Кремлдән иҹазә истәјир. Бүтүн бу аҹынаҹаглы вә ришхәнд доғуран зилләтә рәғмән ермәни халгы хошбәхтдир вә гүрур һиссиндән аз гала гәшш едир, зира Русија Гарабағы Азәрбајҹандан алыб Ермәнистана вериб, һәм дә бу јахынларда Јереван кланы чеврилиш едиб Гарабағ кланыны һакимијјәтдән кәнарлашдырыб вә инди күтлә үмид едир ки, дөвләтҹик сәмтини артыг демократијаја тутуб.

Инди ермәнијә изаһ етмәјә башласан ки, онларынкы кими ҹәмијјәтләрдә демократија мүмкүн олан шеј дејил, дејәҹәк ки, туркесин ҝөзү бизим уғурлары ҝөтүрмүр. Одур ки, һеч зад демәјиб садәҹә онларын гачылмаз аҹы агибәтини ҝөзләмәк лазымдыр.

Гајыдаг Азәрбајҹана. Бизим дөвләтҹик нүмунәви уғурсуз дөвләтдир. Хошбәхтликдән, ҹәһаләт әһалијә буну дәрк етмәјә мане олур. Одур ки, әһали тикдикләри чохсајлы шадлыг сарајларында дурмадан атылыб-дүшүр вә нефт пулларыны хәзәл кими хәрҹләјир.

Мәнәви тәнәззүлүн илк вә данылмаз әламәти одур ки, һакимијјәт әһалијә дурмадан јалан дејир, әһали буну ҝөзәл билир вә гәбул едир. Јалан дөвләтин тәмәлиндә дурур вә бүтүн саһәләри әһатә едир. Әнәнәви мүхалифәтин әһалијә данышдығы һекајә бүсбүтүн јалан үзәриндә гурулуб. Бу јалан һекајәнин бир һиссәси һакимијјәтә әл верир вә о да бу јалана дәстәк вериб өз јаланыны гурашдырыр.

Өзүнү республика адландыран, әслиндә исә классик истибдад олан бу дөвләтҹикдә һеч бир гурум сәмәрәли ишләмир вә ишләјә дә билмәз. Виҹдан вә ганунла ишләмәк истәјән прокурор Сәфәровун талеји нә олду? Шәрләјиб һәбс етдиләр вә чыхдаш едиб ҹәмијјәтин тәкинә атдылар. Нијә? Чүнки прокурорлуг гуруму бүсбүтүн, ашағыдан јухары, зүлм вә рүшвәт үзәриндә гурулуб, гајәси дә халгы әзиб һәгигәти сусдурмагдыр.

Ким ҹәсарәт едиб дејәр ки, бизим мәһкәмә системиндә бир нәфәр виҹданлы вә мүстәгил һаким вар? Беләси тапылса, ону мүтләг һәкимә ҝөстәрмәк лазымдыр.

Ким дејәр ки, бизим сәһијјә системи әһалинин сағламлығыны горујур? Десә, гафилдир, вәзијјәтдән бихәбәрдир. Сәһијјә системи халгы сојан вә хәстәләрин талејинә там биҝанә бир гурумдур, ону тапшырыблар президентин јахын гоһумуна вә һеч ким онун бәд рәһбәрлијинә сөз дә дејә билмәз.

Бизим тәһсил системи әсасән сәмәрәсиз ишләјир, сәбәб дә ҝүн кими ајдындыр: дөвләт вә ҹәмијјәт тәһсил системиндән савадлы, ҹәсарәтли вә вәтәнпәрвәр мәзунлар дејил, әләбахан, сөзәбахан, ҝөзүгырпыг вә дахилән сынмыш мәхлуглар ҝөзләјир.

Сифариш гәбул едилиб вә јеринә јетирилир.

Бизим иҹтимаи елмләрин әсас вәзифәси һакимијјәтин јаланларыны бәзәјиб халга һәгигәт кими чатдырмагдыр. Бу ишлә бизим медиа да ҹидди-ҹәһдлә мәшғул олур.

Бүтүн дүнјада гејри-һөкумәт тәшкилатларыны ҹәмијјәтин “кешик көпәкләри” адландырырлар, чүнки онларын вәзифәси ҹәмијјәтә зијан ҝәтирә биләҹәк истәнилән ганунсузлуғу ашкар вә фаш етмәк, һүрүб әһалини дујуг салмагдыр. Гајәси халг малыны гарәт едиб јағмаламаг олан һакимијјәтимиз белә ГҺТ-ләрә гаршы сәлиб јүрүшү башлады вә уғурла апарды. Нәтиҹәдә бир-ики өзәји вә инсаны чыхмаг шәртилә Азәрбајҹан вәтәндаш ҹәмијјәти сајыг вә ҹәсарәтли “кешик көпәкләри”ндән дејил, горхаг вә әләбаханлардан ибарәтдир.

Бу дөвләтҹијин парламенти јохдур, чүнки орада әјләшәнләрин һеч бирини әһали сечмәјиб, һамысы Президент Апаратында тәсдиг олунуб вә сөз демәк иҹазәсини алмадан ҹынгырыны белә чыхара билмәзләр.

Бу дөвләтҹијин назирләр кабинети ичи бош мүгәввадыр, һеч бир сәлаһијјәти јохдур вә белә сәлаһијјәтә иддиа етмәјә ҹәсарәти дә чатмаз.

Бу дөвләтҹијин әразисиндә јашајанларын һеч бир вәтәндаш һүгугу јохдур, гуру кағыз парчасы олан Конститусијада јазылмыш һеч бир һүгугундан истифадә едә билмәз. Хошбәхтликдән, әксәријјәт бу һүгуглардан бихәбәрдир вә өзүнү хошбәхт сајыр.

Мүасир зәманә амансыз рәгабәт дүнјасыдыр. Милләтләр арасында әрази вә тәбии сәрвәтләр, базарлар, елмтутумлу истеһсал уғрунда кәскин чарпышма ҝедир. Азәрбајҹан әһалиси бу чарпышмадан кәнардадыр, әксәријјәтин бундан һеч хәбәри белә јохдур. Вәзијјәтдән һали олан вә аз-ҹох габилијјәти олан кәсләр башларыны ҝөтүрүб бу севҝили дијардан көчүб ҝедирләр, зира бөһрандан чыхыш јолу тапмаг үчүн ҹәмијјәтдә һеч бир тәпәр, потенсиал ҝөрмүрләр.

Беләликлә, ҹәмијјәтин гајмағы ҝөтүрүлүр.

Нәзәрә алсаг ки, би гајмаг ҝөтүрүлмә әмәлијјаты Азәрбајҹанда 50 илдән артыгдыр ки, давам едир, дејәсән, даһа ҝөтүрүлмәјә һеч зад галмајыб.

Әһалинин сајы артдыгҹа, кејфијјәти дүшүр. Јаланла һәгигәт арасында учурум дәринләшдикҹә, наүмидлик артыр вә чарәсиз инсанларын көчмәк гәтијјәти дә мөһкәмләнир.

Кејфијјәтсиз һаким зүмрә вә топлум гачылмаз бөһранын чарәсини тапа билмәјәҹәк вә дөвләтҹик ССРИ-нин талејини тәкрар едәҹәк.
280 дәфә бахылыб
Лоадинҝ ...
Nur-Az Xeber
Go to TOP